3. छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-3

3. छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-3

This belongs to Trishtup chandas in which the letters are 11.

2048 meters are formed in this group.  

Here are some important meters

1. इन्द्रवज्रा (ఇంద్రవజ్ర)

स्यादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ ग:

त -          त-            ज-      ग-ग

UUI - UUI    -- IUI --  UU

स्यादिन्द्र   वज्रा य     दि तौ ज  गौ ग:

ఇంతుల్సదా పాడుదు రింద్రవజ్రల్

ఇంతుల్స దా పాడు దు రింద్ర వజ్రల్

   त -   त-     ज-      ग ग

UUI - UUI -    IUI -   UU

2. उपेन्द्रवज्रा (ఉపేంద్రవజ్ర) Trishtup chandas

This also belongs to Trishtup chandas in which the letters are 11.

उपेन्द्रवज्रा जतजास्ततो गौ

ज - त – ज – ग ग

IUI- UUI- IUI- UU

उपेन्द्र      वज्रा ज     तजास्त    तो गौ           

ఉపేంద్ర వజ్రల్వెలయున్ ధరిత్రిన్

3. उपजाति:   (ఉపజాతి)   Trishtup chandas 

इन्द्रवज्रा + उपेन्द्रवज्रा= उपजाति:

यत्र द्वयोरप्यनयोस्तु पादा:

  भवन्ति सीमन्तिनि चन्द्रकान्ते

त -          त-            ज-      ग-ग

यत्र द्व योरप्य  नयोस्तु   पादा::

ज            त -          ज-      ग-ग

भवन्ति    सीमन्ति  नि चन्द्र  कान्ते    

అనంత సత్త్వుం డితడంచు మెచ్చన్

జానైన వృత్తంబుపజాతియయ్యెన్

4. शालिनी(శాలినీ) Trishtup chandas

 शालिन्युक्ता म्तौ तगौ गोsब्धिलोकै:

म – त-- त- ग ग

UUU -       UUI       UUI         ग  ग

शालिन्यु   क्ताम्तौ त   गौ गोsब्धि   लोकै:

  నీరేజాక్షాశాలినీవృత్తమొప్పున్ 

నీరేజా క్షాశాలి నీవృత్త మొప్పున్

UUU – UUI- UUI-  ग  ग

5.     रथोद्धता(రథోత్థత) Trishtup chandas

रान्नराविह रथोद्धता लगौ

र- न – र- ल - ग

र- UIU - न III - र UIU- ल I- ग U

रान्नरा    विह र  थोद्धता    ल गौ

ఒంద చెప్పిన రథోత్థతంబగున్

UIU - न III - र UIU- ल I- ग U

ఒంద చె  ప్పిన ర  థోత్థతం  బగున్

6. दोधकम् (దోధకం) Trishtup chandas 

दोधकवृत्तमिदं भभभाद्गौ

(भ- भ- भ- ग- ग)

తోరపు వేడుక దోధక మొప్పున్

(భ – భ – భ – గ - గ)

7. स्वागतम् (స్వాగతం) Trishtup chandas

स्वागतेति रनभाद्गुरुयुग्मम्

स्वागते ति रन भाद्गुरु युग्मम्

(र –न- भ- ग- ग )

స్వాగతంబు దగు శైలవిరామం

స్వాగతం బుదగు శైలవి రామం

(ర-న-భ-గ-గ)

   ****

छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-2

 छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-2

   Recognition of Guru and Laghu and Ganas,

                 I. सानुस्वारश्च दीर्घश्च विसर्गी च गुरुर्भवेत्

                 वर्ण: संयोगपूर्वश्च तथा पादान्तगोsपि वा  

1. सानुस्वार: 1. Letter which has anusvaara ( Ex ,अं – इं- उं रामं –कविं    गुरुं     पंडित: पं is guru)

 2. दीर्घ: -- The letter which is lengthy आ ई ऊ ऋ ए ऐ ओऔ - का etc,

3. विसर्गी:-- which has visarga (:) as succeeding letter. In the word गत: त: is guru

4. वर्ण: संयोगपूर्व: The preceding letter of the saMyoga duplication of different consonants चक्र or dvitva छिन्न duplication of different consonants. There च becomes Guru as it is succeeded by क्र and in the word छिन्न  

छि becomes Guru as it is succeeded by न्न.

5. पादान्तग: वा :-   In exceptional cases the last letter of each line is to be notified as guru if it is required. (This rule is normally applicable in Sanskrit Verses as majority of vrittas have Guru at the end and majority of words end with short letters.

II. सानुस्वारो विसर्गान्तो दीर्घो युक्तपरश्च य:|

वा पदान्ते त्वसौ वक्रो ज्ञेयो sन्योमात्रिको लघु : ||

सानुस्वार:=సున్నాతో కూడినది;  विसर्गान्त విసర్గ చివరకలది ;  दीर्घ: -దీర్ఘమైన అక్షరం

 युक्तपर: సంయుక్తాక్షరానికి ముందు వర్ణం;  पदान्ते= పాదం చివరనకలది वक्र: =ఏ,ఓ లు

 ज्ञेय=తెలుసుకొన వలెను sन्योमात्रिको लघु : = మిగిలినవి లఘువులు ||

III. दीर्घ: संयुक्ताद्य: पुर्णानुस्वार पुर्ववर्णश्च

एते गुरव: शेषास्सर्वे लघ्वक्षरा: इति ज्ञेया: ||

 दीर्घ: = lengthy vowel; संयुक्ताद्य: = letter succeeded by saMyukta (duplication of different consonants vowels)  or dvitva (duplication of same  consonants

पुर्णानुस्वारपुर्ववर्ण: = letter which has Anusvaara ;एते= these are ; गुरव: =gurus

शेषास्सर्वे = rest of the letters are ; लघ्वक्षरा: Laghus ; इति=Thus ; ज्ञेया: =   to be known .

Easy way to recognize Ganas :

•         If you remember three + three letters Ganas are very easy to recognize. They are भ – ज -- स & य- र- त.

भ –UII (guru in the I place)

                                       ज—IUI (Guru IN II place)

                                                                              स – IIU(Guru in III Place)

य- I UU (Laghu in the I place)

                               र- UIU( in the ii place)         

                                                           त- UUI (in III place)

म – UUU (Three gurus)

न- III (Three laghus)

ल-  I

ग- U

                                                                    ********

छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-1

     छन्दस्-ఛందస్సు -Prosody- Lesson-1

I.                   The place of the science of Prosody:  Prosody is one among the six parts of the Veda - Purusha : The tradition goes like this. Chandas is the feet of Vedapurusha. Kalpa is like his hands, Jyothisha is the eyes, Nirukta is the ear, Siksha is the nose and Vyakarana is the mouth.

छन्द: पादौ तु वेदस्य हस्तौ कल्पो s पठ्यते

ज्योतिषामयनं चक्षुर्निरुक्तं श्रोत्रमुच्यते

शिक्षा घ्राणं तु वेदस्य मुखं व्याकरणं स्मृतम् .

II. The tradition of the science of Prosody

The science of Prosody has a very great tradition. शिव: taught this science to   षण्मुख,  Shanmukha taught it to  सनत्कुमार: a great saint , Sanatkumara imparted it to   बृहस्पति: the teacher of Devas  and Brihaspati taught it to   इन्द्र: and from Inrda it went to  फणिपति: Aadisesha and from Adisesha  पिङ्गलनाग: received and imparted  it to their disciples and through them it is propagated in the entire world.

छन्दो ज्ञानमिदं पुरा त्रिनयनाल्लेभे गुहो sनादित:

तस्मात्प्राप सनत्कुमारकमुनि:तस्मात्सुराणां गुरु :

तस्माद्देवपति: तत: फणिपति : तस्माच्च तत्पिङ्ग

स्तच्छिष्यैर्बहुभिर्महात्मभिरथो मह्यां प्रतिष्ठापितम्  .

The science of Prosody is like an ocean. It is mainly divided in to two parts, Vedic and classical. In classical prosody there are two types of vrittas, sama and Asama. A small sketch of Samavrittas is given under.

III. The total number of samavrittas is 13, 42, 17, 726.

Vrittas are of two kinds .sama vritta and Vishama vrittas.  The samavrittas are divided in many groups basing upon the number of letters they possess. They are from 1 to 26 letters. Each group produces hundreds, thousands and even millions of meters from them.

The total number of SamaVrittas is  13, 42, 17, 726.

The list is given under. They are formed from single letter to 26 letters.

Name of the chandas. ------------------------No of Meters formed

1. उक्त . ukta -------------------------------------------2meters

2.  अत्युक्त Atyukta -------------------------------------–4

3. मध्य Madhya------------------------------------—8

4. प्रतिष्ठा PratishTha -------------------------------– 16

5.सुप्रतिष्ठ  SupratishTha--------------------------------32

6. गायत्री Gayatri--------------------------------------  64

7. उष्णिक् Ushnik --------------------------------------128.

8. अनुष्टुप् AnushTup ----------------------------------256

9.बृहती Brihati -----------------------------------------512

10.पङ्क्तिं Pankti --------------------------------------1024

11. त्रिष्टुप्  TrishTup ---------------2048

   12. जगती Jagathi -----------------4096

13.अतिजगती Atijagathi ---------------8192

14. शक्वरी shakvari ----------------16384

15. अतिशक्वरी Atishakvari ------------32,768

16. अष्टि Ashti----------------------65,536

17. अत्यष्ति Atyashti------------------1, 31, 07 2

18. धृति Dhruti--------------------2,62, 144

19. अतिधृति Atidhruti-----------------5, 24, 288 

20. कृति Kriti --------------------1048576

21.प्रकृति Prakriti ------2, 09, 7, 152

22. आकृति Aakriti-------4, 19, 4, 304

23. विकृति Vikriti-------83, 88, 608

24. संकृति SaMkriti ------1, 67, 77, 216

25. अभिकृति Abhikriti ------3, 35, 54, 432

26. उत्कृति Utkriti ---------6, 71, 08, 864.

Total:---13, 42, 17, 726.

ఒగి పదమూడుకోటులును నొప్పుగనల్వదిరెండు లక్షలున్

దగ పదునేడు వేలునుచితంబుగ నవ్వలనేడు నూటిపై

యగణిత వైభవా యిరువదారుగదా సమవృత్త భేదముల్

ప్రగుణితలక్షణస్ఫురణ (బంచిన ఛందములిర్వదారిటన్     

                                              ***

అనుకున్నదొకటి - అయినదొకటి

అనుకున్నదొకటి - అయినదొకటి

డా|| చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాదరావు

గుండెనిబ్బరం గల వ్యక్తిగా సుబ్బాశాస్త్రికి తన ఊళ్లో మంచి పేరే ఉంది . ఆయనది సముద్రతీరం లోని ఒక కుగ్రామం . ఆయనకు వృత్తి, ప్రవృత్తి రెండూ పౌరోహిత్యమే . అందుకే ఎవరు, ఎప్పుడు, ఎక్కడకు పిలిచినా కాదనరు, ఎవరిని విసుక్కోరు, ఎవరేమిచ్చినా సంతోషంగా పుచ్చుకుంటారు.  “ఈయనకసలు బుద్ధిలేదు, ఎవరు ఎప్పుడు ఎక్కడి రమ్మన్నా వెడతాడు, ఏమిచ్చినా పుచ్చుకుంటాడు” అని తోటి పురోహితులు హేళన చేస్తున్నా ఆయన తన ధర్మం నిర్వర్తిస్తూనే ఉండేవాడు . ఆయనకు వయస్సు పైబడే కొద్దీ కంటి చూపు మందగి౦చింది. రోజులు గడుస్తున్నాయి. ఒకనాడు సముద్రప్రాంతంలో నివసించే జాలరులలో ఒకాయన తనపిల్ల పెళ్లికి శాస్త్రి గారిచే ముహూర్తం పెట్టి౦చుకున్నాడు . అది అర్ధరాత్రి ముహూర్తం . సాధారణంగా ముహూర్తం పెట్టినవారే పెళ్లి కూడ చేయించాలి . అది రివాజు . అందువల్ల పెళ్లి చేయించవలసిన భాద్యత శాస్త్రిగారి పైనే పడింది . నాకు రాత్రి కన్ను కనిపించదని చెప్పినప్పటికీ వారు ఆయననే రమ్మని పట్టుబట్టారు . ఆయన కూడ ఎందుకో కాదనలేక సరే అన్నారు . అయ్యా ! మీకేమి శ్రమ కలిగించం, బండి పంపిస్తాం, ఆ బండెక్కి సమయానికి వచ్చేయండి అని చెప్పి వెళ్లి పోయారు.  కొన్నాళ్ళు గడిచాక పెళ్లి చేయించవలసిన రోజు రానే వచ్చింది . పెళ్ళివారు ముందుగానే బండి పంపించారు గాని ఆ బండి వాడు దారి తెలియక మరో చోటికి వెళ్ళిపోయాడు . శాస్త్రి గారు బండి కోసం చాల సేపు వేచిచూసి ఎప్పటికి రాకపోయేటప్పడికి ఇంక ఆలశ్యం చేస్తే ముహూర్తం వేళ దాటిపోతుందని కాలి నడకనే బయలుదేరారు . చీకటి పడుతోంది , చూపుకూడ మందగించడం చేత అడుగులో అడుగేసుకుంటు నడిచి వెడుతున్నారు . మధ్యలో స్మశానం కూడ కనిపించింది . ఇదేంటి ఇక్కడ స్మశానం ఎలా వచ్చింది అనుకున్నారు . ఆయన ముందుకు నడుస్తున్నారు . మెల్లగా దట్టమైన  చీకటి వ్యాపించింది . అంతలో నలుగురు వ్యక్తులు ఆయనను కలిసి శాస్తిగారూ! ఇంత రాత్రి వేళ ఎక్కడకు వెడుతున్నారు అని అడిగారు . ఫలానా వాళ్ళ ఇంట్లో పెళ్లికి బాబూ ! అన్నారాయన . శాస్త్రి గారు దారి తప్పిపోయారు అని వాళ్ళల్లో వాళ్ళు అనుకుని అయ్యా! మీరు వెళ్ళవలసిన దారి అటు కాదు ఇటు అని ఆయనను తమ వెంట తీసుకుపోయారు . కళ్యాణమంటపం దగ్గర కుర్చోపెట్టారు . అంతా కోలాహలంగా ఉంది . ముహూర్తం దగ్గరపడింది . పెళ్లి కూతుర్ని తీసుకొచ్చారు. గౌరీపూజ చేయి౦చే  లోపులో పెళ్లికొడుకు కూడ ముచ్చటగా అలంకరించుకుని ముందుకొచ్చాడు .  ఈడు జోడు చూడ ముచ్చటగా ఉంది. పెళ్లిపెద్దలు తగిలీ తగలకుండా , అంటీ  అంటకుండా, ముట్టీముట్ట కుండా  అడిగిన వస్తువులు అందిస్తున్నారు . హంగు ఆర్భాటాలతో , బాజాభజంత్రీలతో పెళ్లి అట్టహాసంగా జరిగిపోయింది . పెళ్ళివారు పండ్లు , శాలువా ఇచ్చి  సత్కరించారు . బియ్యం, చిల్లరిడబ్బులు కూడ చాల బాగానే ముట్టచెప్పారు . వాళ్లు చేసిన  సత్కారానికి, ఇచ్చిన సంభావనలకు ఉక్కిరిబిక్కిరయ్యారు శాస్త్రి గారు .  వచ్చిన పెళ్ళివారు ఎవరి చోటికి వాళ్ళు వెళ్లి పోతున్నారు. సుబ్బాశాస్త్రి గారు కూడ ఇంటికి బయలుదేరడానికి సిద్ధం అయ్యారు .  కాని పెళ్లిపెద్దల్లో ఒకాయన శాస్త్రి గారూ! ఇంతరాత్రి వేళ ఎక్కడికి వెడతారు . రేపు వెడిదిరిగాని, ఈ రాత్రికి ఇక్కడే పడుక్కో౦ డి , మీకేమి లోటు చెయ్యం లెండి అన్నాడు  . శాస్త్రి గారికి కూడ ఆ పూట అక్కడ పడుక్కోవడమే మంచిదని పించింది. సరే అన్నారు . వాళ్ళు ఒక మంచం , తలగడ , కప్పుకోడానికి దుప్పట్లు ఇచ్చారు.  ఆయన అప్పటికే అలిసి పోయి ఉన్నారేమో ఆదమరచి నిద్ర పోయారు . ప్రొద్దుటే సూర్యకిరణాలు కళ్ళల్లో గుచ్చుకోవడం వల్ల మెలుకువొచ్చి లేచారు . పెళ్లి మడపం లేదు . అటు ఇటు అంతా కలయ చూశారు . కనుచూపు మేరలో ఎవరూ కనిపించడం  లేదు. మంచం కేసి చూసి ఉలిక్కి పడ్డారు  . అది మంచం కాదు , శవాలు మోసుకొచ్చే పాడే . దుప్పట్లు చూశారు అవి శవాల మీద కప్పే గుడ్డలు . బియ్యమ్మూట విప్పేరు .  అదంతా  ఇసుక . చిల్లరి మూట విప్పేరు అవన్నీ కుండ పెంకులు . అరిటిపళ్ళ సంచి తీసి చూశారు, అవన్నీ ఎముకలే . రాత్రి సువాసనతో ఇంపుగా ఉన్న ఆ పళ్లే ఇప్పుడు కుళ్ళు కంపుకొడుతున్నాయి. ఛీ ఛీ అని విసిరేశారు. ఒళ్ళంతా ముచ్చెమటలు పట్టేయి . ఆంజనేయ దండకం వల్లె వేసుకుంటూ  వెనక్కి చూడకుండా పరుగు పరుగున ఇంటికి చేరుకున్నారు . వట్టి చేతులతో వచ్చిన భర్తను చూసి ఏమండీ ! వాళ్లేం ఇవ్వలేదా  లేక మీరు మొయ్యలేరని బండి మీద పంపిస్తున్నారా  అని అడిగింది ఆ ఇల్లాలు . నీ అమ్మ కడుపు బంగారం గాను ప్రాణాలతో బయటపడ్డాను సంతోషించు అని ఆ రాత్రి  వధూవరుగాను , పెళ్లివారిగాను కొరివిదెయ్యాలు తనతో ఆడిన బాగోతాన్ని వివరించారు . అదంతా విని ఆమె నిలువెల్లా వణికి పోయింది . పోనీ లెండి , జరిగిందేదో జరిగింది . మీ మంచితనమే మిమ్మల్ని కాపాడింది అదే పదివేలు  అంది .  ఆమరునాడు  అసలు పెళ్లి పెద్దలొచ్చి పెళ్లి చేయించడానికి రానందుకు పంతులు గారిని నిలదీశారు . ఆయన చెప్పిందంతా విని విస్తుపోయారు .

    

ఎంగిలి

ఎంగిలి

డాక్టర్ . చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాద రావు

              సుబ్బారావుకి ఎన్నినియమనిష్ఠలున్నాయో, అంతకు మించిన చాదస్తం కూడ ఉంది .

ఎప్పుడు భార్యకంటే ముందుగానే భోజనం చేస్తాడు . ఒకసారి ఎందుకో  భార్యతో కలిసి భోజనానికి కూర్చున్నాడు . మంచినీళ్ళు త్రాగి గ్లాసు క్రి౦ద పెట్టబోతూ గ్లాసుకేసి చూశాడు . అందులో అన్నం మెతుకు కనిపించేసరికి గతుక్కుమన్నాడు .  తీరా చూస్తే అది వాళ్ళావిడ త్రాగిన గ్లాసు . ఎంగిలి గ్లాసుతో నీళ్ళు త్రాగినందుకు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలి . మన భారతీయ సంస్కృతిలో ఎంగిలి తినడంగాని , ఇతరులకు పెట్టడంగాని మహాపాపం. అందుకు  ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలి .  ఏమిటా ప్రాయశ్చిత్తం  అని గ్రంథాలన్నీ తిరగేశాడు. ఒక పుస్తకంలో ఎంగిలి తిన్నపాపం కాశీని సందర్శిస్తే పోతుందని వ్రాసి ఉంది . ఇక చేసేదేముంది. కాశికి బయలుదేరడానికి సిద్ధం అయ్యాడు . పూర్వం కాశికి వెళ్ళడం కాటికి వెళ్ళడంతో సమానమనేవారు . ఎందుకంటే  కాశీకి బయలుదేరిన వాడు అక్కడకు ఎప్పుడు వెడతాడో తెలియదు. వెళ్ళినవాడు తిరిగి ఇంటికి చేరతాడో చేరడో తెలీదు. ఒకవేళ చేరితే  ఎప్పుడు చేరతాడో  ఏ స్థితిలో చేరతాడో  ఎవరికీ తెలీదు. కాని మన సుబ్బారావు అవన్నీ ఆలోచించకుండా ధైర్యంగా  కాలినడకనే  బయలుదేరాడు .   మధ్యాహ్నసమయానికి ఒక ప్రాంతం చేరుకున్నాడు . కడుపులో ఎలుకలు పరుగెడుతున్నాయి . భోజనం కోసం ఒక ఇంటిలో దూరాడు . ఆ ఇంటి ఇల్లాలు సుబ్బారావుకి మంచి విందుభోజనం పెట్టింది . అమ్మా! భోజనం చాల బాగుంది . సేమ్యా పాయసం చెప్పలేనంత రుచిగా ఉంది . మీకు నా కృతజ్ఞతలు అంటూ ‘అన్నదాత్రీ సుఖీ భవ’ అని ఆశీర్వదించాడు . ఆమె సంతోషంతో  ‘తిన్నవాడా ఖుషీ భవ’  అంటూ నాయనా ! నేను బయటకు వెళ్ళగా చూసి ఒక కుక్క ఇంట్లో దూరి పాయసంపై ఉన్న పాలతొరక తెట్టు  నాకేసింది. లేకపోతే ఇంకా రుచిగా ఉండేది బాబూ! అంది . అదివిని గతుక్కుమన్నాడు సుబ్బారావు . కాని ఏమీ మాట్లాడలేక అక్కడనుంచి ముందుకు నడిచాడు . నడవగా నడవగా కొంత సేపటికి చీకటి పడింది . రాత్రి భోజనానికి సమయం ఆసన్నమై౦ది. ఆకలితో కడుపు నకనకలాడుతో౦ది. ఒక సత్రం చేరుకున్నాడు . ఆ సత్రం యజమాని తనని పిలిచి ఆదరంగా భోజనం పెట్టాడు . తాంబూలం వేసుకోడానికి తమలపాకులు, పోకచెక్క , సున్నం అందించాడు . సుబ్బారావు అంతులేని ఆనందంతో ఆకులకి సున్నం రాసి పోక దట్టించి నోట్లో పెట్టుకుని నమలసాగాడు . ఎంత నమిలినా పోక నలగడం లేదు . అతని అవస్థను గమనించిన ఆ సత్రం యజమాని “ నాయనా! ఆ పోకను ఇప్పటికే సుమారు పదిమంది నోట్లో పెట్టుకుని నలగ్గొట్టడానికి ప్రయత్నించారు , ఎవరివల్ల కాలేదు ” అన్నాడు అసహనంగా . సుబ్బారావుకి మతిపోయినంత పనైంది. ఇంత దారుణ౦గా వ్రతభంగమైనందుకు లోలోపల చింతిస్తూ ముందుకు పొతే ఇంకా ఎన్నెన్ని ఇబ్బందులు ఎదుర్కోవాలో అని భయపడుతూ ఇంటికి తిరుగుముఖం పట్టాడు .

షడ్విధం స్నేహలక్షణం

Friendship is of six characteristics
షడ్విధం స్నేహలక్షణం

డాక్టర్ . చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాదరావు

ఈ సమాజంలో కొంతమంది స్నేహానికే విలువిస్తారు, స్నేహితులనే నమ్ముతారు బంధువులను నమ్మరు. మరికొంతమంది  బంధుత్వానికే విలువిస్తారు, వారినే నమ్ముతారు, స్నేహితుల్ని అంతగా పట్టించుకోరు . సాధారణంగా బంధుత్వం కంటే స్నేహానికే విలువిచ్చేవారు సమాజంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. ఎందుకంటే స్నేహం స్వంత సెలక్షను. మనం మనకిష్టమైన వాళ్లనే  స్నేహితులుగా ఎన్నుకుంటాం కాబట్టి వారు ఎటువంటివారైనా మనకు నచ్చుతారు . అందుకే ముత్యాలొక చోటికి నత్తగుల్లలొక చోటికి చేరతాయని పెద్దలు చెబుతూ ఉంటారు . ఇక  బంధుత్వం భగవంతుని బలవంతపు సెలక్షను . మన ఇష్టానిష్టాలతో పనిలేదు . వారు మంచివారైతే చేరదీస్తాం. చెడ్డవారైతే దూరంగా ఉంచుతాం . ఇక మిత్రులు మన సెలక్షను కాబట్టి ఈ క్రింది లక్షణాలున్న వారిని సెలెక్ట్ చేసుకోవాలి . మన పెద్దలు మంచి స్నేహానికి ఆరు లక్షణాలు చెప్పారు.

దదాతి ప్రతిగృహ్ణాతి గుహ్యమాఖ్యాతి పృచ్ఛతి

భుంక్తే భోజయతే చైవ షడ్విధం స్నేహలక్షణం (హితోపదేశం ) 

కొంతమంది చూడండి. అందరికి ఏవేవో ఇస్తూ ఉంటారు కాని ఎవరేమిచ్చినా పుచ్చుకోరు . మరికొ౦తమంది ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటి  పుచ్చుకోవడమేగాని ఎవరికీ , ఎప్పుడు , ఏదీ ఇవ్వరు . మేమొస్తే మాకేం ఇస్తారు , మీరొస్తే మాకేం తెస్తారు అనే మంత్రాన్నే వల్లిస్తూ ఉంటారు . కొంతమంది వాళ్ళ ఇబ్బందులు చెబుతూ ఉ౦టారే గాని మన సంగతులు పట్టించుకోరు . కొంతమంది మన రహస్యాలు, మన సంగతులు అడుగుతారే గాని వాళ్ళ విషయాలు మనకి చెప్పరు, చాల గోప్యంగా ఉంచుతారు . కొంతమంది  ఇతరులు  పెట్టినవి తింటారే గాని వారికి  ఏమి పెట్టరు . ఎంగిలిచేత్తో కాకిని తోలితే దానికి ఒక మెతుకు ఎక్కడ అందుతుందో అని ఎంగిలి చెయ్యి కూడ విదపరు. కొంతమంది అందరికి అన్ని తినిపిస్తో ఉంటారు గాని ఎవరేమిచ్చి తినమన్నా తినరు .    ఇటువంటి స్నేహం ఆదర్శవంతమైన స్నేహం అనిపించుకోదు . ఎవరిమధ్య స్నేహం ఇవ్వడం , తీసుకోవడం , రహస్యాలు చెప్పడం , తెలుసుకోవడం , ఆహారం తినడం , తినిపించడమనే ఆరు అంశాలతో ఎల్లప్పుడూ నడుస్తుందో అది ఆదర్శవంతమైన స్నేహం అనిపించుకుంటుంది . అసలు సిసలైన స్నేహంలో ఆత్మాధిక్యానికి గాని  (superiority) ఆత్మన్యూనతాభావానికి (inferiority) కి గాని  ఎటువంటి తావు లేదు . అలా ఉన్నప్పుడే స్నేహం పదికాలాలపాటు నిలుస్తుంది , పదిమందికి ఆదర్శప్రాయం అవుతుంది . అటువంటి ఆదర్శవంతమైన స్నేహాన్ని ఆహ్వానిద్దాం , ప్రోత్సహిద్దాం . మహాభారతంలోని ద్రోణ-ద్రుపదుల స్నేహం అధమస్నేహానికి ; భాగవతంలోని కృష్ణ కుచేలుర మధ్య గల స్నేహం ఉత్తమస్నేహానికి ఉదాహరణలుగా చరిత్రప్రసిద్ధి పొందాయి. అధమస్నేహానికి దుష్ఫలితాన్ని ద్రోణద్రుపదులు; ఉత్తమస్నేహానికి సత్ఫలితాన్ని కృష్ణకుచేలురు అనుభవించడం మనకు తెలుసు .  మంచి స్నేహితుణ్ణి ఎంచుకుందాం మంచిస్నేహం పంచుకుందాం .

              Good friends are rare. Keep them with care.