Wednesday, November 15, 2017

సంభాషణ సంస్కృతం -11

సంభాషణ సంస్కృతం -11
Dr. Durga Prasada Rao Chilakamarthi
dr.cdprao@gmail.com

Lesson-11

Unit-1                               एव = మాత్రమే only, exactly,
కొన్ని ఉదాహరణలు :
.
      अहं क्षीरम् एव पिबामि काफीं न पिबामि =   నేను పాలు మాత్రమే త్రాగుతాను కాఫీ త్రాగను . I drink milk only I don’t drink coffee.
      स: एव गच्छति सा न गच्छति= అతడు మాత్రమే వెళ్ళును/చున్నాడు  ఆమె వెళ్ళదు/వెళ్ళుటలేదు . He alone is going she is not going.
      धर्मएव रक्षति न अन्य: = ధర్మమే రక్షించును వేరేది రక్షించదు. Dharma alone protects nothing else.
      इदं पुस्तकं गोविन्दस्य एव न अन्यस्य = ఈ పుస్తకం గోవిందునిదే మరెవరిదీ కాదు . This book belongs to Govinda only but not to anybody else
      मम लेखनी गृहे एव अस्ति अन्यत्र नास्ति= My pen is in my house only nowhere else.
      भवान् ग्रन्थालये एव तिष्ठतु अन्यत्र मा गच्छतु =  మీరు లైబ్రేరి లోనే ఉండండి ఇంక ఎక్కడికి వెళ్ళవద్దు . You stay in the library only do not go anywhere
      दोष: मम एव न भवत: = తప్పు నాదే మీది కాదు The fault is  mine not yours.

Unit-2.                 इति  అని This much / thus /end / conclusion

  Note:-      మనం ఇతరుల మాటలను, వాక్యాలను , సిద్ధాంతాలను వివరిస్తున్నప్పుడు  ఈ పదం వాడతాము . The word इति is normally used when the actual words of a speaker are quoted.
Some examples:

       सत्यमेव जयते  इति  वेद: वदति || సత్యమే జయించును అని వేదము పలుకు చున్నది .
       भवान् श्रद्धया पठतु  इति अध्यापक: उक्तवान्  నీవు శ్రద్ధగా చదువుము అని మా టిచరు గారు అన్నారు .||
      योगक्षेमं वहाम्यहम्  इति श्रीकृष्ण: उक्तवान्  యోగక్షేమం వహామ్యహం అని కృష్ణుడు పలికెను .||
     Freedom is my birth right”   इति बालगङ्गाधरतिलक् महोदय: उक्तवान्  స్వాతంత్ర్యం నా జన్మ హక్కు అని బాలగంగాధర తిలక్ చాటుకొనెను .
 “ Do or die” इति महात्मा गान्धी महोदय: घोषितवान् || సాధించండి లేదా చావండి అని గాంధి మహాత్ముడు ఘోషించెను.
       अद्य भोजनं माsस्तु  इति  वैद्य: उक्तवान्  ఈ రోజు భోజనం చేయవద్దు అని వైద్యుడు చెప్పెను .
        अहं क्षीरम् एव पिबामि   इत्यहमुक्तवान्  || నేను పాలు మాత్రమే త్రాగుదును అని నేను అన్నాను .
        वैद्यो नारायणो  हरि:  इति  भवान् यद्वदति तत्सत्यमेव  వైద్యో నారాయణో హరి: అని నువ్వు చెప్పిన మాట సత్యమే .


      Unit-3                 अस्मि I am 

Some examples:
       अहं अध्यापक: अस्मि = నేను ఉపాధ్యాయుడను I am a teacher
      अहं गायक: अस्मि = నేను గాయకుడను I am a singer
      अहं नर्तकी अस्मि =  నేను నర్తకిని I am a dancer
      अहं वित्तकोशे अधिकारी अस्मि = నేను బ్యాంకు మేనేజరును I am a bank officer. 
      अहं देशभक्त: अस्मि =  నేను దేశభక్తుడను I am a patriot

Unit-4                          यदि---तर्हि  = If ... Then, whether, provided etc

   కొన్ని ఉదాహరణలు   
      यदि बुभुक्षा अस्ति तर्हि अन्नं खादतु =  ఆకలి ఉన్నచో అన్నం తినుము . If you are hungry then you eat food.
यदि समय: अस्ति तर्हि मम गृहं आगच्छतु=  సమయం ఉన్నచో మా ఇంటికి రమ్ము If you have time then come to my house.
यदि पुस्तकस्य मूल्यं स्वल्पम् अस्ति तर्हि क्रेष्यामि = పుస్తకం వెల తక్కువగా ఉన్నచో నేను కొంటాను.  If  the price of the book is low then I shall purchase
 यदि धनं नास्ति तर्हि अन्नं ददातु = డబ్బు లేనిచో అన్నం పెట్టుము If you dont have money then give me food.

                Unit  5                         यथा तथा  ఏవిధంగానో ఆవిధంగా
           यथा (In the manner which ) —तथा (In a suitable way)    according to;  in any wayin what ever manner; however; according as; to what ever extent 

 కొన్ని ఉదాహరణలు   
      
      यथा राजा तथा प्रजा: = రాజు ఏవిధంగా ఉంటాడో ప్రజలు కూడ అదే విధంగా ఉంటారు . The people are like the king.
      राजकीयनायक: यथा वदति तथा न करोति = రాజకీయనాయకుడు ఏ విధంగా చెబుతాడో ఆ విధంగా చెయ్యడు. A politician does not act as he speaks or promises.
  यथा दीप: तथा प्रकाश: = దీపాన్ని బట్టి వెలుతురు ఉంటుంది . The light is according to the lamp.
मम मित्रं यथा मधुरं गायति तथा अहं न गायामि = నా మిత్రుడు ఎంత మధురంగా పాడునో అంత మధురంగా నేను పాడలేను . I can not sing as sweetly as my friend sings.
  स: यथा मातृभाषां वेगेन वदति तथा एव अन्यभाषामपि वदति = అతడు మాతృభాష ఎంత వేగంగా మాట్లాడునో మిగిలిన భాషలు కూడ అండ వేగంగానే మాట్లాడతాడు . He speaks other-tongue also fluently as he speaks fluently his mother-tongue. 

SANSKRIT SLOKA-11  
కంఠస్థ౦ చెయ్యండి
श्वा यदि दंशति मनुजान् न ते जना: तं प्रतिदशन्ति
यद्याक्रोशति नीच: सज्जन: तं न वदति किञ्चित्
If a dog bites human beings, they will not in turn bite the dog. Similarly, if a man of low profile cried at a good person, the good person will never speak any thing against him in retaliation.

శ్వా యది దంశతి మనుజాన్ న తే జనా: తం ప్రతిదశంతి
యద్యాక్రోశతి నీచ: సజ్జన: తం న వదతి కించిత్
కుక్క ఒకవేళ మనుషులను కరిస్తే వాళ్ళు తిరిగి కుక్కను కరవరు.  దుష్టులు ఒకవేళ సజ్జనులను నిందిస్తే సజ్జనులు అతనినేమి అనరు .  


   .













సంభాషణ సంస్కృతం-10

 సంభాషణ సంస్కృతం-10
డాక్టర్ .చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాద రావు


Lesson-10
                                                            Unit-1
भविष्यत्काल:  / భవిష్యత్కాలం / Future Tense

(స:/సా)  పఠిష్యతి        (తౌ/తే) పఠిష్యత:     ( తే/తా:)  పఠిష్య౦తి
(स:) पठिष्यति -    ( तौ ) पठिष्यत: -   (ते) पठिष्यन्ति

(త్వం ) పఠిష్యసి     (యువాం)  పఠిష్యథ:    ( యూయం)  పఠిష్యథ
(त्वम्) पठिष्यसि -   (युवाम् ) पठिष्यथ: (यूयम् ) पठिष्यथ

(అహం)  పఠిష్యామి     (ఆవాం)  పఠిష్యావ: (వయం)  పఠిష్యామ:
(अहम्) पठिष्यामि- (आवाम्) पठिष्याव:   - (वयम्) पठिष्याम:

    भविष्यत्काल:  ప్రథమపురుష ఏకవచన ద్వివచన బహువచనాలు
                       Future Tense III person singular, dual and plural
(स: / सा )  पठिष्यति = He /she will read     
(तौ / ते) पठिष्यत: = They two will read 
(ते/ता: )   पठिष्यन्ति= They all will read

भविष्यत्काल: మధ్యమపురుష ఏకవచన ద్వివచన బహువచనాలు
Future Tense II person singular, dual and plural
(त्वम्)    पठिष्यसि= You will read
(युवाम् ) पठिष्यथ:= You two will read
(यूयम् )  पठिष्यथ= You all will read

भविष्यत्काल:  ఉత్తమ పురుష ఏకవచన ద్వివచన బహువచనాలు
 Future Tense I person singular-dual and plural

    (अहम्)   पठिष्यामि= I will read 
   (आवाम्) पठिष्याव:= We two will read
( वयम्)   पठिष्याम: = We all will read.

ఈ క్రింది సర్వనామ పదాలను క్రియాపదాలను జత చేసి వాక్యాలు తయారు చెయ్యండి .

Singular number                        plural number        

      स:/सा                                 ते / ता:
     बालक:                                 बलाका:
    बालिका                                बालिका:
    भवान्                                 भवन्त:
    भवती                                 भवत्य: 
  /|\                                                        /|\

1.पठिष्यति    (చదువును)                           पठिष्यन्ति (చదువుదురు )
2.लेखिष्यति    (వ్రాయును )                         लेखिष्यन्ति (వ్రాయుడురు )
3.क्रीडिष्यति (ఆడును )                             क्रीडिष्यन्ति (ఆడెదరు)
4. द्रक्ष्यति    (చూచును )                           द्रक्ष्यन्ति (చూచెదరు )
5. दर्शयिष्यति  (చూపించును )                 दर्शयिष्यन्ति (చూపించెదరు) 
6. वदिष्यति     (చెప్పును )                         वदिष्यन्ति (చెప్పెదరు )
7. गमिष्यति      (వెళ్ళును )                        गमिष्यन्ति (వెళ్ళెదరు )
8 पास्यति       (త్రాగును )                         पास्यन्ति (త్రాగెదరు )
9. पाययिष्यति (త్రాగి౦చును )                   पाययिष्यन्ति (త్రాగించెదరు)
10. नर्तिष्यति  (నృత్యము చేయును )      नर्तिष्यन्ति
11. गास्यति (పాడును )                         गास्यन्ति
12.प्रक्ष्यति   (అడుగును )                     प्रक्ष्यन्ति
13.नेष्यति     (తీసుకు వెళ్ళును )          नेष्यन्ति
14. आनेष्यति    (తీసుకు వచ్చును )    आनेष्यन्ति
 15. पोषयिष्यति   (పోషి౦చును)       पोषयिष्यन्ति
`16. मापयिष्यति   కొలుచుట (scaleతో} मापयिष्यन्ति
17. तोलयिष्यति   బరువుచూచుట         तोलयिष्यन्ति
18. ज्ञापयिष्यति   జ్ఞాపకం చేయుట       ज्ञापयिष्यन्ति
19. प्रक्षालयिष्यति   (శుభ్రముచేయును )     प्रक्षालयिष्यन्ति
20. करिष्यति    (చేయును)                 करिष्यन्ति
21.  दास्यति   (ఇచ్చును )                 दास्यन्ति
22. पूजयिष्यति    (పుజి౦చును)     पूजयिष्यन्ति

  ఈ క్రింది వాక్యాలను సంస్కృత౦లో వ్రాయండి .
1. A boy will read a book / బాలుడు పుస్తకము చదువును
2. A girl will write a letter /బాలిక ఉత్తరము వ్రాయును 
3. His father will bring books / అతని తండ్రి పుస్తకములు తీసికొని వచ్చును
4. My mother will go to temple and pray to God / నా తల్లి గుడికి వెళ్లి దేవుని ప్రార్థించును
5. We go to the library and bring books/ మేము గ్రంథాలయమునకు వెళ్లి పుస్తకములు తెచ్చెదము 
6. They will go home and drink milk/ వారు ఇంటికి వెళ్లి పాలు త్రాగెదరు
7. I and my sister will eat food / నేను నా సోదరి అన్నము తినెదము 
8. Teacher will take the students to library/అధ్యాపకుడు విద్యార్థులను గ్రంథాలయమునకు తీసుకోని పోవును.
9. My father and mother will come to my school/ మా అమ్మ నాన్న మా బడికి వచ్చెదరు 
10. I shall go home and eat food/ నేను ఇంటికి వెళ్లి అన్నము తిందును .


Unit  2                = చ ( మరియు / కూడ) and /also/ more over/ for/but etc.,  

 राम: वनं गतवान्  सीता  गतवती || రాముడు వనములకు వెళ్ళెను సీత కూడ  వెళ్ళెను .
      स: संस्कृतं न केवलं वदति लिखति  =  అతడు సంస్కృతం మాట్లాడడమే కాదు వ్రాయగలడు కూడ.
 स: न केवलं पठति किन्तु पाठयति   = అతడు చదవడమే కాదు బోధనకూడ చేయగలడు. 
सा  क्षीरं तक्रं च विक्रीणाति = she sells milk and butter milk also.

      Unit-3                                   संबोधनम् (Vocative case)

     ఎవరినైనా పిలిచేటప్పుడు  ఈ విధంగా పిలువవలెను .
      पुत्र:------------हे पुत्र !      हेपुत्रौ!               हे पुत्रा:
      कवि:----------हे कवे!       हे कवी             हे कवय:
      भानु: ----------हे भानो    हे भानू                हे  भानव:
      महिला ------हे महिले    हे महिले              हे महिला :
      पुत्री--- हे  पुत्रि !    हे पुत्र्यौ:  हे पुत्र्य:
      मित्रम् --- हे मित्र ! -- हे मित्रे -- हे मित्राणि

గమనిక :- మిత్ర శబ్దం స్నేహితుడు అనే అర్థంలో నపుంసకలింగంలో ఉంటుంది .
ఒకవేళ పు౦లింగంలో మిత్ర: అని ఉంటే ఆపదానికి సూర్యుడు అని అర్థం .
మనం  సంబోధనలో  भो---अयि  हे అనే పదాలు కూడ వాడుకోవచ్చు . ఉదా :--
    भो पुत्र---अयि पुत्र  ముదలైనవి .

      Unit-4            अत: (అత:) = అందువలన as / because / that is why/so/ so that


मम बुभुक्षा नास्ति  अत: अन्नं न खादामि = నాకు ఆకలి లేదు అందువల్ల అన్నం తినను . I don’t take food as I am not hungry.
दीप : नास्ति अत: स: न पठति | దీపం లేదు అందువల్ల అతడు చదవడం లేదు.
There is no light that is why he is not reading.
अद्य कळाशालाया: विराम: अत: सा चलनचित्रं पश्यति =  నేడు కాలేజికి సెలవు , అందువల్ల ఆమె సినిమా చూస్తోంది. There is holiday for college so she viewing cinema.

SANSKRIT SLOKA :  10. ఇది కంఠస్థ౦ చెయ్యండి .

एकाकी  जायते जन्तु:  एकाकी म्रियते तथा |
स्वेनैव ह्यनुभूयेते  स्वकृते सुकृतदुष्कृते ||

ఏకాకీ జాయతే జంతు: ఏకాకీ మ్రియతే తథా
స్వేనైవ హ్యనుభూయేతే స్వకృతే సుకృతదుష్కృతే 
( రచయిత:-  డాక్టర్ . ధూళిపాల అర్కసోమయాజి )
ప్రతిజీవి ఒంటరిగానే జన్మిస్తుంది . ఒంటరిగానే మరణిస్తుంది . తాను చేసిన పాపపుణ్యముల  ఫలితం తానే స్వయంగా అనుభవిస్తుంది