Sunday, December 10, 2017

సంభాషణ సంస్కృతం-12

సంభాషణ సంస్కృతం-12
Dr. Durga Prasada Rao Chilakamarthi
dr.cdprao@gmail.com

పాఠ౦ -- Lesson-12

Unit-1.   त:---पर्यन्तम् (నుండి ---వరకు )  From---to
మనం ఒక్కొక్కప్పుడు ఫలానా చోటినుంచి ఫలానా చోటు వరకు అనిగాని ; ఫలానా సమయం నుంచి ఫలానా సమయం వరకు అని గాని చెప్పవలసి వస్తుంది . అటువంటి సందర్భాల్లో త:---  పర్యంతం అనే ఈ రెండు పదాలు ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది

1.      काश्मीरत: कन्याकुमारीपर्यन्तं भारतदेश: अस्ति || 
కాశ్మీరు నుండి కన్యాకుమారి భారతదేశము కలదు  
(India is from Kashmir to Kanyakumari).
2.      दशवादनत: पञ्चवादनपर्यन्तं कार्यालय: प्रचलति ||
పది గంటలనుండి  ఐదు గంటల వరకు కార్యాలయము పనిచేయును
(The office works/runs from10 A.M to 5 P.M)  
3.      कृषीवल: प्रात:कालत: सायंकालपर्यन्तं क्षेत्रे कार्यं करोति ||
వ్యవసాయదారుడు ఉదయం నుంచి సాయంకాలం వరకు పొలములో పని చేయును .
( A farmer  works in the field from dawn to dusk)
4.     चेन्नैत: काकिनाडा पर्यन्तं सरकारयानं चलति|
చెన్నై నుండి కాకినాడ వరకు సర్కార్ ఎక్స్ప్రెస్  నడచును
(Sarkar Express runs from Chennai to Kakinada.
5.     प्रारंभत: परिसमाप्तिपर्यन्तं कार्यक्रम: आह्लाददायक: अभवत्
కార్యక్రమం ప్రారంభం నుంచి చివరి వరకు ఆహ్లాదకరంగా ఉండెను .
 (The programme was interesting from the beginning to the end)
6.     बालक: प्रात:काले  सार्धसप्तवादनत: सपादनववादनपर्यन्तं संस्कृतं पठति ||
బాలుడు ఉదయం ఏడున్నర నుంచి తొమ్మిది౦పావు వరకు సంస్కృత౦ చదువును.
 (The boy studies Sanskrit from 7. 30 A.M to 9.15 A.M).
7.  हिमालयत: बङ्गालाखातपर्यन्तं गङ्गानदी प्रवहति
గంగానది హిమాలయపర్వతము నుండి బంగాళాఖాతము వరకు ప్రవహించును .
 The river Ganges flows from the Himalayas to the Bay of Bengal.

Note:-- ఈ పైన గల వాక్యాలను చదివి అర్థం చేసుకొని స్థలం , సమయం , కాలం మొదలైన అంశాలను సూచిస్తూ మీ కార్యక్రమాలను వివరిస్తూ పది వాక్యాలను తయారు చెయ్యడానికి ప్రయత్నం చెయ్యండి .

Unit-2.            अद्य आरभ्य  (నేటి నుండి ) / श्व: आरभ्य (రేపటి నుండి )
                   अद्य आरभ्य  (from today on wards)
                  श्व: आरभ्य (from tomorrow on wards)

1.      अद्य आरभ्य कलाशालाया: विराम: ||
నేటి నుండి కళాశాలకు సెలవులు
 The college is closed from today on wards

2.      श्व: आरभ्य अहं संस्कृतशिबिरं चालयिष्यामि || 
రేపటి నుండి నేను సంస్కృతశిబిరము నడిపెదను.
  I will conduct Sanskrit camp from tomorrow on wards.
3.      अद्य आरभ्य पाठशालाया: विराम: ||
నేటినుండి పాఠశాలకు సెలవులు  
 Holidays to school are from today on wards

4.      श्व: आरभ्य परीक्षा: प्रचलिष्यन्ति  ||
రేపటి నుండి పరీక్షలు జరుగును
Examinations will be held from tomorrow on wards
Note:- మీరు మీ సంవత్సరప్రణాళికను తయారుచేసుకుని ఎప్పటినుండి ఎంతవరకు ఏఏ పనులు చేద్దామనుకు౦టున్నారో తెలియ జేస్తూ పది వాక్యాలు చెప్పండి .   

Unit -3 
మనం ఎవరికోసమో ఏవేవో తెస్తూ ఉంటాం  ఎంతోమందికి ఏవేవో ఇస్తూ ఉంటాం . ఎవరి కేదిచ్చినా ఎవరికోసం ఏం తెచ్చినా పుచ్చుకునేవారికి చతుర్థీవిభక్తి వస్తుంది . ఆ చతుర్థీ విభక్తి వాడే బదులు షష్ఠీవిభక్తి ఉపయోగించి దానికి కృతే అనే పదం తగిలిస్తే సరిపోతుంది .
         Unit -3                  कृते =  for, on behalf of, on the authority of/
                                  On account of /for the sake of
   कृते (Krite) is an indeclinable, which is used to express  the sense cited above. In spoken Sanskrit we can completely avoid chaturthivibhakti (Dative Case) by adding कृते to possessive forms.
Possessive case + krite = Dative case.
For बालकाय we can say बालकस्य +कृते.
Similarly for बालिकायै we can say बालिकाया:+ कृते

        1 . माता भिक्षुकस्य कृते अन्नं दत्तवती      
          తల్లి బిచ్చగానికి అన్నము పెట్టెను 
         (Mother gave food for a beggar)

3.      पिता पुत्रस्य कृते पुस्तकम्  आनीतवान्
తండ్రి కుమారుని కోసం పుస్తకం తెచ్చెను
      (Father brought a book for his son)

4.माता पुत्रिकाया: कृते शाटिकां क्रीतवती
తల్లి కుమార్తె కోసం  ఒక చీర కొన్నది
(Mother purchased sari for her daughter)
5. मम मित्रं मम कृते घटीयन्त्रं प्रेषितवान्
నా మిత్రుడు నా కోసం ఒక గడియారం పంపిం చాడు .
   (My friend sent a watch for me)
6. देशभक्ता: देशस्य कृते प्राणान् त्यजन्ति
దేశభక్తులు దేశం కోసం ప్రాణములను త్యజి౦తురు.
(Patriots sacrifice their lives for the sake of the country)

Note: -- మీ ఇంటిలో జరిగిన ఒక వివాహసందర్భంగా  మీరు ఎవరికేమి ఇచ్చారో , మీకు ఎవరేమి ఇచ్చారో / తెలుపుతూ ఒక పది వాక్యాలు తయారు చెయ్యండి .

Unit-4         आसीत्   आसन्
आसम् --  आस्म

आसीत् (ఉండెను ) (was) आसन् (ఉండిరి) (were)
आसम् (ఉంటిని ) (was) आस्म (ఉంటిమి) (were)
                              (स: ( అతడు)/सा (ఆమె)/तत्(అది)-आसीत् (ఉండెను)
                             (ते (వారు) /ता: (వారు)/तानि( అవి)-आसन् (ఉండిరి)
                                   (अहम्)     आसम्----    (वयम्)    आस्म

!. पूर्वकाले रामो नाम राजा आसीत्
పూర్వ కాలంలో రాముడనే పేరుగల రాజు ఉండెను
(In days of yore there was a king named Rama)
2.    मम मित्रं गतमासे मुम्बै नगरे आसीत्
నా మిత్రుడు గతనెల ముంబై నగరంలో ఉండెను
(My friend was there in Mumbai last month)
 3. पाण्डुराजस्य पञ्च पुत्रा: आसन्
పా౦డురాజూనకు ఐదుగురు పుత్రులు ఉ౦డిరి.
(The sons of Panduraja were five)
4.      मम कुटुम्बसभ्या: गतसंवत्सरे विदेशेषु आसन्
నా కుటుంబ సభ్యులు క్రిందటి సంవత్సరం విదేశాల్లో ఉ౦డిరి
(The members of my family were in abroad last year)
5.      अहं गतदिने दिल्लीनगरे आसम्
నేను నిన్న ఢిల్లి నగరంలో ఉంటిని  
   (I was in Delhi yesterday)
6.      वयं  गतमासे चेन्नै नगरे आस्म
మేము క్రిందటి నెలలో చెన్నై లో ఉంటిమి
(We were in Chennai during last month)
7.      स: पूर्वं बालक: आसीत् इदानीं युवक: अस्ति कालान्तरे वृद्ध : भविष्यति ||
అతడు ఇంతకు ముందు బాలుడుగా ఉండెను ,ఇప్పుడు యువకుడుగా ఉన్నాడు , కొంత కాలానికి వృద్ధుడు కాగలదు .
(He was a child;  he is now young and he will become old in course of time).

A mantra (hymn) from the Rigveda: -- 12

The democratic views in the Vedas

   संगच्छध्वं (1) संवदध्वं (2) सं नो मनांसि जानताम् (3)|
   देवाभागं यथा पूर्वे संजानाना (4) उपासते
   समानीव आकूति: (5) समाना हृदयानि व: (6)
   समानमस्तु वो मनो (7) यथा व: सुसहासति (8)
 (R.V- सं -10सू १६१-मन्त्र-2)
అందరు ఒక చోట సమావేశం కండి. స్వేచ్చగా ఒకరి అభిప్రాయాలు మరొకరు పంచుకో౦డి. ఒకరి మనస్సు మరొకరు తెలుసుకోండి. మీ పూర్వీకులు , జ్ఞానులు అయిన పెద్దలనుండి జ్ఞానం పొంది కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకోండి . మీ వాక్కులు ఒకేలాగా ఉండాలి . మీ హృ దయాలు ఒకే విధంగా ఉండాలి . మీ మనస్సు ఒకేవిధంగా ఉండాలి . ఎవరి మనస్సును గాయపరచకండి. పరస్పరం ఒకరికొకరు సహాయసహకారాలు అందించుకోండి.  

1.      Associate you all in public meetings.
2.      Have you all free discussions.
3.      Acquire you all through wisdom.
4.      Follow the foot steps of your learned elders who have shown by their exemplary devotion to duty or dharma.
5.      Let all your actions are according to the dictates of duty.
6.      Don’t injure the feelings of others.
7.      Consider thoroughly before taking any step.
8.      Help and give aid to each other.
**************************************



The origin and development of Advaita –Vedanta

The origin and development of Advaita –Vedanta
अद्वैतवेदान्तस्य उत्पत्ति : विकासश्च

DR. CHILAKAMARTHI DURGAPRASADA RAO
Bhashapraveena, Vedantavidyapraveena, P.O.L,
M.A (Sanskrit), M.A (Telugu), M.A (Philosophy),
 & Ph. D (Sanskrit)
Reader in Sanskrit (retd)
3/106, Premnagar, Dayalbagh AGRA-282005
अद्वैततत्त्वं ऋग्वेदे एव बीजरुपेण संदृश्यते || तथा हि:-- एकं सद्विप्रा: बहुधा वदन्ति ( I-164-46) इत्यादि ऋक् अद्वैततत्त्वमेव प्रकटितवती दृश्यते || तत: प्राचीनकालादारभ्यैव मानवमन:  अद्वैते लग्न: इति निस्संशयं वक्तुं प्रभवाम: ||  वेदस्तु कर्मप्रतिपादक: || कर्मण: उपासना, उपासनातो ज्ञानमिति तेषां विकासे क्रम: || उपनिषद: उपासनाप्रतिपादिका: ज्ञानप्रतिपादिकाश्च || उपासनाप्रतिपादकानामप्युपनिषद्वाक्यानां ज्ञाने एवान्तत: तात्पर्यम् || तथा च कर्मोपासनासमनुष्ठानफलभूताssत्मतत्त्वविचारप्रतिपादनपरासूपनिषत्सु नेह नानाsस्ति किञ्चन (कठ* उ* 4-11 ) इत्याद्या: श्रुतय:  अद्वैतभावमेव प्रकटयन्ति ||
उक्तञ्चात्रभवद्भि: भगवत्पादै: इष्यते च  सर्वोपनिषदां सर्वात्मैक्यप्रतिपादकत्वम् इति ( माण्डूक्योपनिषद्भाष्यम् ) || एवञ्च कर्मोपासनासंहितासु बीजरुपेणाविर्भूतोsद्वैतसिद्धान्त: उपनिषत्सु भगवद्गीतादिग्रन्थेषु च विकासं प्राप्त: दृश्यते || अद्वैततत्त्वप्रतिपादकत्वञ्च गीताया: --
पार्थाय प्रतिबोधितां भगवता नारायणेन स्वयं
व्यासेन ग्रथितां पुराणमुनिना मध्ये महाभारतं
अद्वैताsमृतवर्षिणीं भगवतीमष्टादशाध्यायिनी
मम्ब ! त्वामनुसन्दधामि भगवद्गीते भवद्वेषिणीम्
इति गीताध्यानश्लोकादवगम्यते ||
वेदान्तशास्त्रस्याधारभूतं प्रस्थानत्रयम् | तत्रोपनिषद: श्रुतिप्रस्थानं , ब्रह्मसूत्राणि न्यायप्रस्थानं भगवद्गीता च स्मृतिप्रस्थानम् |  प्रस्थानत्रये सूत्रप्रस्थानमितरापेक्षया विशिष्यते तस्य श्रुतिस्मृत्यो:सारांशरूपत्वाद्युक्तिमत्वाच्च || सूत्राणीमानि संसारदु:खसंतप्यमानानां  जनानां विमुक्तिप्रदर्शनार्थं भगवता बादरायणेन विरचितानि |

अपि च औपनिषदानां  च  वचसां मिथोविरोधेनावभासमानानां  विरोधपरिहाराय सूत्राणीमानि विरचितानीति सांप्रदायिकानां कथनम् || सूत्रेष्वेषु बादरायणेन  वेदान्तवाक्यानां सारांश: न्यायेन प्रतिपादित: | अत्र न्यायो नाम पञ्चावयवोपेताधिकरणात्मकन्याय: ||
 पञ्चावायवास्तु विषयसंशयपूर्वपक्षसमाधानसङ्गतय: || बादरायणाचार्यै: उपनिषदर्थ एव सूत्रेषु पुन: प्रतिपादित: || तदुक्तं भगवत्पादै: वेदान्तवाक्यकुसुमग्रथनार्थत्वात्सूत्राणाम् || वेदान्तवाक्यानि हि सूत्रैरुदाहृत्य विचार्यन्ते इत्यादि || ( ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यम्)
सूत्रेषु बादरायणाचार्यै: आश्मरथ्य: , औडुलोमि:, कार्ष्णाजनि:,  काशकृत्स्न:, जैमिनि: , बादरि: , आत्रेय:  इति केषाञ्चनाचार्याणां नामानि प्रकटितानि || तेषाञ्च सिद्धान्ता: आर्षवेदान्त इति नाम्ना विद्वद्भि: व्यवह्रियन्ते ||        
     श्रीमद्भगवत्पादेभ्य: पूर्वतनेष्वाचार्येषु सुन्दरपाण्ड्य: , द्रविडाचार्य:, ब्रह्मनन्दी, भर्तृप्रपञ्च:, भर्तृहरि: , इत्याद्या: प्राधान्येन गणनीया: ||  अपि च श्रीमद्भगवत्पादपरमगुरुभि: गौडपादाचार्यै: माड्णूक्योपनिषदर्थं विवरीकर्तुकामै: काश्चन कारिका: विरचिता: || तदुपरि भगवत्पादै: भाष्यं कृतम् ||
श्रीभगवत्पादविरचितस्य भाष्यस्य शारीरकमीमांसाभाष्यमिति नाम || शरीरमेव शरीरकं कुत्सितत्वात् || तन्निवासी अर्थात् शरीराभिमानी शारीरको जीव: || शारीरकस्य मीमांसा ब्रह्मत्वविचार: जीवो ब्रह्मैवेति विचार: शारीरकमीमांसा ||
 अपि च नैके ग्रन्था: विरचिता: स्वातन्त्र्येण पथा || तेष्वद्वैतसिद्धान्त:  सुदृढं प्रतिष्ठापित: || भगवत्पादानां कालस्तु 788820 A.D इति चरित्रपरिशोधकानां निर्णय: ( अद्वैत वेदान्तसाहित्येतिहासकोश: page -209 ) ||
भगवत्पादानन्तरमद्वैतसिद्धान्त: भामतीवार्तिकविवरणप्रस्थानभेदेन त्रिधा विभक्त: तत्रापि प्राधान्येन द्विधा भामतीविवरणप्रस्थानभेदेन || केषाञ्चन सिद्धान्तानां विषये भामतीविवरणमतयो: भेदाभिप्राय एव प्रस्थानद्वयस्य हेतु: || तयो: प्रस्थानयो: मध्ये सिद्धान्तपराभिप्रायभेदेषु सत्स्वपि उभयोरपि गम्यं तावदद्वैतस्थापनमेवेत्यतोsद्वैतसिद्धान्तस्य भङ्गो न सञ्जात: ||
तत्रादौ भगवत्पादशिष्यै: सूत्रभाष्यतात्पर्यं प्रपञ्चीकर्तुकामै: पञ्चपादिकाख्या व्याख्या विरचिता || परन्तु सेयं व्याख्या केनचन दुष्टेन नाशिता चतुस्सूत्री मात्रावशिष्टा पुनरपि तैर्निर्मिता पञ्चपादानां जाता ||  सर्वशास्त्रसंग्रहरूपाया: तस्या: चतुस्सूत्रीरुपाया: विवरणं चक्रु: विवरणाचार्या: श्रीप्रकाशात्मश्रीचरणा: || इयञ्च विवरणटीका पाण्डित्यपूर्णा , प्रामाणिकी , विवरणप्रस्थानस्य मूलभूता च विराजते ||
भगवत्पादशिष्यै: सुरेश्वराचार्यै: बृहदारण्यकभाष्यवार्तिकं , तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यवार्तिकं नैष्कर्म्यसिद्धि:  इत्यादि ग्रन्था: विरचिता: || एते महानुभावा: वार्तिकप्रस्थानस्य मूलकर्तार: ||
अद्वैते भामतीनामकस्य तृतीयप्रस्थानस्य कारणभूता: वाचस्पतिमिश्रा: || वाचस्पतिमिश्रविरचिता भामती अनेकाभि: व्याख्योपव्याखाभि: समलङ्कृता भामतीप्रस्थानस्य मूलभूता विराजते || 
प्रायश: अद्वैतसिद्धान्तप्रतिपादनपरा: पण्डिता: भामत्या: अथवा विवरणस्य च व्याख्यानं कुर्वन्त: , तयोर्मार्गमनुसृत्य  स्वातन्त्र्येण ग्रन्थान् विरचितवन्त: दृश्यन्ते || भामतीप्रस्थानग्रन्थेषु अखण्डानन्दसरस्वतीकृता ऋजुप्रकाशिका, अमलानन्दकृता कल्पतरु: , अल्ललसूरिकृतं भामतीतिलकम्, अच्युतकृष्णानन्दकृता भावदीपिका च प्राधान्येन गणनीया: ||
कल्पतरो: व्याख्या परिमळाख्या अप्पय्यदीक्षितकृता सुप्रसिद्धा || कल्पतरोरपरा व्याख्या आभोगाख्या लक्ष्मीनृसिंहकृताsतिनवीना काचिदुपलभ्यते ||  एवमेव भामतीमतमनुसृत्य  विरचितेषु स्वतन्त्रग्रन्थेषु अन्नंभट्टकृता मिताक्षरा  अद्वैतानन्दसरस्वतीकृतं ब्रहमविद्याभारणम् इत्याद्या: प्राधान्येन गणनीया: ||   
 एवमेव विवरणप्रस्थानमनुसृत्य निर्मितेषु व्याख्यानेषु  अखण्डानन्दमुनिकृतं तत्त्वदीपनम् विष्णुभटटोपाध्यायकृतं ऋजुविवरणम् इत्याद्या: सुप्रसिद्धा: ||  स्वतन्त्रग्रन्थेषु तु अनुभूतिस्वरुपाचार्यकृतं प्रकटार्थविवरणम् विद्यारण्यकृत: विवरणप्रमेयसंग्रह:  रामानन्दसरस्वतीकृत: विवरणोपन्यास: चातीव सुप्रसिद्धा: ||
ब्रह्मसूत्रभाष्यस्य आनन्दगिरिभि: न्यायनिर्णयाख्या एका स्वतन्त्रा व्याख्या विरचिता || रत्नप्रभाकारै: वृद्धास्त्वेवमाहु: इति वृद्धपदनिर्देशेन आनन्दगिरीयं मतं प्रदर्शितम् || ( रत्नप्रभा page- 22 )
आनन्दगिरिकृता व्याख्या तावदतिविस्तृता, सुबोधा, मूलतात्पर्यस्य सौलभ्येन बोधिका तत्र तत्र मीमांसान्यायानां विस्तरेण लेखनादन्वर्थसंज्ञिका च || जगन्नाथाश्रमै: भाष्यदीपिकाख्या व्याख्या ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यस्योपरि विरचिता || रत्नप्रभाकारै: टीकायोजनेति नाम्ना तेषां व्याख्या परामृष्टा || ( आश्रमश्रीचरणास्तु टीकायोजनायामेवमाहु: -- रत्नप्रभा-page-20. ) || परन्तु तेषां व्याख्याग्रन्थ: संप्रति नोपलभ्यते ||
              एवं बहव: ब्रह्मसूत्रभाष्यव्याख्यारूपा: स्वतन्त्राश्च ग्रन्था: अद्वैत सिद्धान्तप्रपञ्चनाय, परिरक्षणाय च अनेकै: असंख्याकाश्च विरचिता: दृश्यन्ते || तेषु भगवत्पादहृदयगतं भावं प्रकटीकर्तुंमनेकै: प्रयत्न: कृत: ||