Monday, August 6, 2018

SPOKEN SANSKRIT-20


                 SPOKEN SANSKRIT-20
 సంభాషణ   సంస్కృతం   20
Lesson-20

Dr.  Ch.  Durgaprasada Rao,
Reader in Sanskrit (Retd),
3/106, Premnagar, Dayalbagh, AGRA.

 Unit-1.
वारम् = A multitude, A quantity .

एकवारम् = ఒకసారి ( once or  one time)  / द्विवारम्= రెండు సార్లు ( twice or two times) /  त्रिवारम्=మూడుసార్లు (thrice or three times)  / बहुवारम्= చాల సార్లు  (number of times/many times) / वारं वारम् =  ఎన్నోసార్లు (many a time / repeatedly).

 మనం ఒక్కొక్కప్పుడు ఈ పని ఇన్ని సార్లు చేశాను . ఆ పని అన్ని సార్లు చేశాను అని చెప్పవలసి వస్తుంది అటు వంటి సందర్భాల్లో  वारम्   అనే పదాన్ని ఉపయోగించాలి
उदाहरणानि  :-

1. दिने अहम् एकवारं स्नानं करोमि |
నేను ఒక పర్యాయము స్నానం చేయుదును
I take bath once in a day

2. दिने द्विवारं भोजनं करोमि |
నేను రెండు పర్యాయములు అన్నం తిందును
I take meal twice in a day

3. दिने त्रिवारं पुस्तकं पठामि | 
నేను మూడు పర్యాయములు పుస్తకం చదువుదును 
I read book thrice in a day.


4. य:  दिने एकवारं   भोजनं खादति स: योगी भवति
ఎవడు రోజుకు ఒకసారి భోజనం చేయునో అతడు యోగి
A person, who takes food once in a day, is yogi.

5. य:  दिने द्विवारं भोजनं खादति स: भोगी भवति
ఎవడు రెండుసార్లు భోజనం చేస్తాడో వాడు భోగి   
A person, who takes food twice in a day, becomes bhogi.

6. य:  दिने त्रिवारं भोजनं खादति स: रोगी भवति
A person, who takes food thrice in a day, becomes rogi

ఎవడు ముప్పొద్దులా అన్నం తింటాడో వాడు రోగి .
( द्विरन्नं  मनुष्याणाम्  इति नियम: )

Unit-2 .   यत:;-  because/as/ since/ whence.

మనం కొన్ని కొన్ని విషయాలకు కొన్ని కొన్ని కారణాలు చెప్పవలసి వస్తుంది . అలాగే ఒక పని జరగడానికి గాని , లేదా జరుగకపోవడానికి గాని కారణాలు చెప్పవలసి వస్తుంది . అటువంటప్పుడు यत:  అనే పదం ఉపయోగించాలి . అది ఎలాగో తెలుసుకుందాం .

     उदाहरणानि  :--
1. अद्य चलनचित्रमन्दिरे महान् जनसंमर्द: यत: तत्र नूतनं चित्रम् आगतम् ||
ఈరోజు సినిమా హాలులో జనం ఎక్కువమంది ఉన్నారు ఎందుకంటే క్రొత్త  చిత్రం .
There was heavy rush at the theatre because it was a new film.

2. मोहन: अद्य देवालयं गतवान् यत: अद्य परीक्षा अस्ति तस्य ||
రోజు మోహన్ గుడికి వెళ్ళాడు ఎందుకంటే ఇవ్వాళ పరీక్ష  ఉంది 
Mohan went to temple today because there is an examination.

3. गोपाल: स्नानं विना अन्नं खादति यत: स: ज्वरेण पीडित: अभवत् ||
గోపాల్ స్నానం చెయ్యకుండానే అన్నం తింటున్నాడు ఎ౦దుకంటే అతనికి జ్వరం  వచ్చి తగ్గింది .
     Gopal is taking food without taking bath because he has just suffered and relieved from    fever.

Unit -3 . यद्यपि तथापि Although /even if / neverthless

1. यद्यपि स: धनवान् तथापि दानं न करोति ||
అతడు ధనవంతుడైనప్పటికి దానం చెయ్యడు
Even though he is wealthy, he never donates money

2. यद्यपि बुभुक्षा अस्ति तथापि न खादति
        అతనికి ఆకలీ వేసినా అన్నం తినడు
   Even though he is hungry he never eats.

౩. यद्यपि वस्त्राणि बहूनि सन्ति तथापि न धरति
ఎన్నో బట్టలున్నా ఎప్పుడు ధరించడు
Even though there are many clothes ne never puts on them

4. यद्यपि स: अधिकं धनं संपादितवान् तथापि तस्य तृप्ति: नास्ति ||
అతనికి ఎంత డబ్బు సంపాదించినా  తృప్తి లేదు
Even though he earns a lot of money he has no satisfaction or contentment

5. यद्यपि अद्य भानुवासर: तथापि कलाशालाया: विराम: नास्ति.
ఈ రోజు ఆదివారమైనా కళాశాలకు సెలవు లేదు.
Even though it is Sunday today there is no holiday for college.

Unit - 4:- केषाञ्चन प्राणिनां नामानि | Names of some animals and creatures.  

మనం కొన్ని జంతువుల, కీటకాల పేర్లు తెలుసుకుందాం .

गौ:=cow/ఆవు ; वृषभ:= ox ఎద్దు ; महिष:= buffalo దున్నపోతు; अवि:= sheep గొర్రె;  मेष: = goat మేక ; शुनक:= dog కుక్క ;  अश्व:= horse
 గుర్రం गर्दभ:= donkey గాడేద;  चिक्रोड:= squirrel ఉడుత;  कूर्म:= tortoise తాబేలు;  शश: = rabbit కుందేలు; शृगाल:= jackal నక్క /గుంటనక్క ; उष्ट्र: / क्रमेलक: = camel ఒంటే ; सर्प:= serpent పాము ; मकर: = crocodile మొసలి; मूषिक: = rat ఎలుక; सिंह:= lion సింహము; भल्लुक:= bear ఎలుగుబంటి;  वृक:=wolf తోడేలు; हरिण:=deer లేడి; नकुल:= mongoose ముంగిస;  वराह:= pig పంది; व्याघ्र:= tiger పెద్దపులి; वत्स:= calf దూడ ;  मार्जार:= cat పిల్లి ; गज:= elephant ఏనుగు;  वानर:= monkey కోతి; भेक:= frog కప్ప;  मत्स्य:= fish చేప; जलूक:= leech జలగ ; शतपदी = centipede జెర్రీ ; वृश्चिक:= scorpion తేలు; कुलीर:= crab పపిత;

Unit -5 :-  य:--स:/ या सा /यत् तत्

1.य: गानं करोति स: गायक:
ఎవరు పాటపాడునో అతడు గాయకుడు 
A person who sings is called a singer.

2.वेदिकायां य: उपन्यासं ददाति स: प्रधानाध्यापक:
వేదికపై ఎవరు ప్రసంగించుచున్నారో ఆయన ప్రిన్సిపాల్ .
A person who is addressing the audience is the principal.

3. या नृत्यं करोति सा नर्तकी
ఎవరు నాట్య ము చేయునో ఆమె నర్తకి
A person who dances is called a dancer.

4. चलनचित्रे या भरतनाट्याभिनयं कृतवती सा सुप्रसिद्धा अभिनेत्री
సినిమాలో  ఎవరు నాట్యం చేశారో ఆమె సుప్రసిద్ధ నటి
A woman, who danced in the movie, is a famous actress.

5. मम हस्ते यत्पुस्तकम् अस्ति तत् रामायणम्
నా చేతిలో ఏ పుస్తకమైతే ఉందో అది రామాయణం
The book which is in my hand, is the Ramayana.

6. ग्रन्थालये यत् बृहत् पुस्तकम् अस्ति तत् महाभारतम्
గ్రంథాలయం లో ఏదైతే పెద్ద పుస్తకమో అది మహాభారతం .
The biggest book in the library is the Mahabharata.

The importance of the study of  Grammar.

यद्यपि बहु नाsधीषे तथाsपि पठ पुत्र! व्याकरणम् |
स्वजन: श्वजनो माभुत्सकलं शकलं सकृच्छकृत् ||

My dear Boy! Even if you do not study much, study at least Grammar, so that you do not pronounce/ misspell श्वजन: (dog ) for स्वजन: (one’s own kith and kin)  शकलं  (piece)for कलं (all) and  शकृत्  (excreta ) for सकृत् (at a time).

యద్యపి బహు నాsధీషే తథాపి పఠ పుత్ర! వ్యాకరణం
స్వజన: శ్వజనో మాsభూత్ సకలం శకలం సకృత్ శకృత్ 

నాయనా నువ్వు ఎక్కువగా చదువుకోక పోయినా వ్యాకరణం మాత్రం చదువుకో . ఎ౦దుకంటే స్వజన: ( తనవాడు ) అనవలసిన చోట శ్వజన: ( కుక్క) అనవు . సకలం (సమస్తం ) అనవలసిన చోట శకలం (ముక్క )  అనవు . సకృత్ (ఒకే పర్యాయము) అనవలసిన చోట శకృత్ (మలం ) అని అనవు . 

Wednesday, July 4, 2018

SPOKEN SANSKRIT-19


SPOKEN SANSKRIT-19
 సంభాషణ సంస్కృతం – 19
Lesson- 19

Dr.  Ch.  Durgaprasada Rao,
Reader in Sanskrit (Retired),
3/106, Premnagar, Dayalbagh, AGRA.

Unit I

बहि: x अन्त:  బహి: xఅంత:  Out side x Inside బయట X లోపల

1. गृहस्य बहि:     वृक्ष:  अस्ति गृहस्य अन्त: पादप: अस्ति ||
ఇంటి బయట చెట్టు ఉన్నది . ఇంటి లోపల మొక్క ఉన్నది .
The tree is outside of the house. The plant is inside of the house.

2. पाठशालाया: बहि: व्यायामशाला अस्ति पाठशालाया:  अन्त: ग्रन्थालय: अस्ति || పాఠశాల ఆవరణ వెలుపల వ్యాయామ శాల కలదు . ఆవరణ లోపల గ్రంథాలయం ఉన్నది .
Gymnasium is out side of the school. Library is inside of the school.

3. देवालयस्य अन्त: शिवलिङ्ग: अस्ति देवालयस्य बहि: नन्दीश्वर:  अस्ति || దేవాలయం లోపల శివలింగం ఉన్నది. దేవాలయం బయట  నందీశ్వరుడు ఉన్నాడు .   
The shrine of Siva is inside of the temple. The idol of Nandi is outside of the temple.
Note: Try to compose at least ten sentences using these two words बहि: x अन्त: explaining what is inside and what is outside of your house.

Unit-2

इतोऽपि ఇతోsపి  = some thing more/ some more మరికొంత /ఇంకా కొంచెం

1.     भवता  दत्तं धनं पर्याप्तं भवति अत:  इतोऽपि किञ्चित् ददातु ||
నువ్వు ఇచ్చిన డబ్బు చాలదు అందువల్ల మరికొంత ఇమ్ము .
The money given by you is not sufficient. There fore give some thing more.
2.  मम पिपासा अपगता अत: इतोऽपि किञ्चित् जलं ददातु ||
నాకు దాహం తీరలేదు అందువల్ల మరికొన్ని  నీళ్ళు ఇమ్ము 
My thirst is not subsided therefore give more amount of water.

3.     मम कार्यं समाप्तम् अत: इतोऽपि समय:  अपेक्षित:   ||
నా పని పూర్తి కాలేదు అందువల్ల మరికొంత సమయం కావాలి .
My work is not completed therefore I need some more time to finish it.

Note:- you try to compose at least 10 sentences of your own using the word इतोऽपि |


Unit-3

                                         इत्युक्ते ఇత్యుక్తే = means అంటే

We normally use this word to explain or translate the meaning of the unknown word in to a known language. 

1.जामाता इत्युक्ते son-in-law भवति ||
జామాత అంటే అల్లుడు అని అర్థం .
The meaning of Jamata is son-in-law
2.  लोकयानम् इत्युक्ते city bus अस्ति  ||
లోకయానం అంటే సిటీబస్సు
Lokayanam means city bus
3. Dance इत्युक्ते नर्तनं भवति||
Dance అంటే నాట్యము
The meaning of dance is Nartanam
4. वेदण्ड: इत्युक्ते elephant bhavati. भवति|
వేదండ: అంటే ఏనుగు (వేదం అండ౦ గా కలది వేదండం . ఏనుగు సామవేదం నుంచి పుట్టింది అందుకే ఏనుగును సామజమని వేదండ మని అంటారు .
The meaning of the word Vedanda is elephant.
5. आनकदुन्दुभि:इत्युक्ते वसुदेव: भवति ||
ఆనక దుందుభి అంటే      వసుదేవుడు  అని అర్థం
Anakadundubhi means Vasudeva , the father of Lord Krishna.

6. Committee इत्युक्ते कार्यवर्ग: भवति ||
Committee అంటే కార్య వర్గ ము అని అర్థం.
The meaning of the word committee is kaaryavarga.

                                      Unit-4
अन्ते आरम्भेఅంతేఆరంభే (at the end- in beginning)

नाटकस्य आरम्भे नान्दी श्लोक: अस्ति नाटकस्य अन्ते भरतवाक्यम्अस्ति ||
The benedictory sloka is in the beginning of the drama and the Bharatavaakya is at the end of the drama.       
నాటకం మొదట్లో నాంది శ్లోకం ఉంటుంది నాటకం చివరలో భరత వాక్యం ఉంటుంది .

2. सभाया: आरम्भे प्रार्थना श्लोक: भवति सभाया: अन्ते वन्दनसमर्पणम् भवति ||  సభ మొదట్లో ప్రార్థన శ్లోకం ఉంటుంది .సభ చివర వందన సమర్పణ జరుగుతుంది
The prayer is in the beginning of the meeting and vote of thanks is at the end of the meeting.
3. अहं भोजनस्य आरम्भे सूपं खादामि भोजनस्य   अन्ते तक्रं पिबामि ||
నేను భోజనంలో ముందుగా పప్పు తింటాను చివరలో మజ్జిగ త్రాగుతాను .
 I eat dhal in the beginning of the meal and I drink buttermilk at the end of the meal

Unit-5
चेत् नोचेत् చేత్  -- నో చేత్ = if---if not or other wise.

1. बुभुक्षा अस्ति चेत् खादतु नो चेत्    मा खादतु ||
ఆకలుంటే అన్నం తిను ఆకలి లేకపోతే తినకు .
If you are hungry eat food otherwise do not eat

2. दीप: अस्ति चेत् पठतु नो चेत् मा पठतु ||
దీపం ఉంటే చదువు లేకపోతే చదవకు .
Read if there is light other wise do not read.

3. धनम् अस्ति चेत् चलनचित्रं पश्यामि नो चेत् ||  
నేను డబ్బు ఉంటే సినిమా చూస్తాను లేక పోతే చూడను .
I go for movie if I have money otherwise I do not go. 

Conversational Sanskrit Sloka:

The golden words of Balakrishna

Once, some gopakas and gopikas of Gokula approached Yasoda, the mother of Krishna and gave a complaint against Krishna saying that he (Krishna) is not attending school regularly. Yasoda summoned Krishna to see her. Krishna rushed to her mother and stood before her.  You see how beautifully the conversation is going on between them.
कृष्ण ! त्वं पठ = కృష్ణ ! నువ్వు చదువుకో My dear Krishna you go to school and read.
किं पठामि ? = ఏం చదువుకో నమ్మా what shall I read?
ननु रे शास्त्रं =అదేంట్రా  ఏదో శాస్త్రం చదువుకో my dear boy you read any branch of knowledge.
किमु ज्ञायते ?=  ఏం తెలుస్తు౦దమ్మా? What shall I know?
तत्वं =  తత్త్వం తెలుస్తుంది నాయనా! you know the nature or philosophy
कस्य ? = ఎవరిదమ్మా whose?
 विभो: = అదేంట్రా  ప్రభువు యొక్క తత్త్వం Lord’s
: ?= ఆయనెవరమ్మా ? who is he ?
 त्रिभुवनाधीशश्च = మూడు లోకాలకు  ప్రభువురా! the Lord of the three worlds
तेनापि किम् ?= దానివల్ల  నాకొచ్చే లాభమే౦టమ్మా ?  what is the use of knowing Him ?
ज्ञानं, भक्तिरथो विरक्ति: =  అదేంట్రా  జ్ఞానం, జ్ఞానం ల్ల భక్తీ, దానివల్ల వైరాగ్యం కలుగుతాయి కదా ! My dear boy you will attain Knowledge, Bhakti and then Vairagya.
रनया किं? వైరాగ్యం  నాకెందుకమ్మా ? = what is the benefit of attaining Vairagya
मुक्ति: + एव +अस्तु , ते = వైరాగ్యం ల్ల  ముక్తి కలుగుతు౦దిరా   you will get salvation.
दध्यादीनि भजामि मातुरुदितं कृष्णस्य पुष्णातु := అవన్నీ నాకెందు కమ్మా  ! పాలు, వెన్న ఉంటే పట్టుకురా. హాయిగా తిని కూర్చుంటాను అన్న కృష్ణుని మాటలు మిమ్ములను రక్షించు గాక ! 
 Mother ! I don’t need them . Bring me some amount of milk and butter to eat. The words spoken by Lord Krishna may bring prosperity to all of us. 

This sloka is authored by Bilvamangala, popularly known as Jayadeva to the literary world.  Lord Krishna, who Himself is the Lord of all Lords and who is ever liberated needs nothing for Mukti. 

कृष्ण ! त्वं पठ किं पठामि ? ननु रे शास्त्रं किमु ज्ञायते ?
तत्वं कस्य ? विभो: : ? त्रिभुवनाधीशश्च तेनापि किम् ?
ज्ञानं, भक्तिरथो विरक्ति रनया किं? मुक्तिरेवास्तु ते
दध्यादीनि भजामि मातुरुदितं कृष्णस्य पुष्णातु :

కృష్ణ ! త్వం పఠ కిం పఠామి? నను రే శాస్త్రం కిము జ్ఞాయతే ?
తత్త్వం కస్య ? విభో: : ? త్రిభువనాధీశశ్చ తేనాపి కిం?
జ్ఞానం భక్తి రథో విరక్తి రనయా కిం? ముక్తిరేవాస్తు తే
దధ్యాదీని భజామి మాతురుదితం కృష్ణస్య పుష్ణాతు :