Friday, January 19, 2018

సర్వం శర్వ(శివ)మయం జగత్

సర్వం శర్వ(శివ)మయం జగత్
                   డాక్టర్ .చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాద రావు

భగవంతుడు నిరాకారుడు, నిరంజనుడు, నిర్గుణుడే అయినా సాధకుడు తన అభిరుచిననుసరించి ఒక ఆకారాన్ని కల్పించుకుని ఆరాధించుకోవడం అనేది అనాదిగా వస్తున్న సాంప్రదాయం . సాకారరూపమైన దైవతారాధన ఏకాగ్రతకు ఎంతో కొంత అనుకూలంగా  ఉండటమే ఇందుకు కారణంగా చెప్పుకోవచ్చు .  భగవంతుడు సాకారుడనేవారికి, నిరాకారుడనే వారికి కూడ అనువైనది శివారాధన. లింగాకారుడైన శివునకు రూపముందా అంటే లేదు , లేదా అంటే ఉంది . అందుకే మనదేశంలో శివారాధన చరిత్ర పూర్వయుగం నుండి నేటివరకు ఆవిచ్ఛిన్నంగా కొనసాగుతోంది .
వేదాలకు సారాంశభూతములైన ఉపనిషత్తుల్లో ఆత్మ, బ్రహ్మము అనే రెండు పదాలు మనకు కనిపిస్తాయి. ఆత్మే బ్రహ్మము, బ్రహ్మమే ఆత్మ, ఆత్మ అనే పదానికి సర్వవ్యాపి అని అర్థం .  అది సత్ - చిత్- ఆనంద స్వరూపం . అది సజాతీయ, విజాతీయ, స్వగతభేద శూన్యం. అంటే ఆత్మతో సమానమైన వస్తువు మరొకటి లేదు , ఆత్మకంటే భిన్నమైన వస్తువు మరొకటి లేదు, అదే విధంగా ఆత్మలో ఎటువంటి భేదాలు కూడ లేవు . ఉదాగారణకి ఒక చెట్టును తీసుకుంటే చెట్టులో వేరని, కాండమని, కొమ్మలని, ఆకులని భేదాలుంటాయి కాని ఆత్మలో అటువంటి భేదాలేమి లేవు . ఉన్నదదొక్కటే . రెండో వస్తువు లేదు . ఇక ఉపనిషత్తుల్లో శివ విష్ణు అనే పదాలు ఉన్నాయి, కాని అవి ఆత్మకు  విశేషణాలుగా మనకు దర్శనమిస్తున్నాయి. మాండుక్యఉపనిషత్తు ఆత్మను వర్ణిస్తూ ఆత్మ జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తి దశలలో విశ్వ తైజస ప్రాజ్ఞులుగా వ్యవహరింప బడునని వీటికి ఆధారభూతమైన తురీయాన్ని(నాల్గవస్థితి) వర్ణిస్తూ శాంతం, శివం , అద్వైతం, చతుర్థం మన్యంతే అని శివపదాన్ని పేర్కొంది . ఇక్కడ నాలుగో స్థితి అంటే ఆవుకి నాలుగు కాళ్ళ లాగ ఒకటి , రెండు , మూడు నాలుగు అని కాదు, మొదటి మూడు స్థితులకు ఆధారభూతమైనది, అసలు సిసలైనది అని గ్రహించాలి. అలాగే కఠోపనిషత్తులో తద్విష్ణో: పరమం పదం అని విష్ణుపదం సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచించే విధంగా ఉంది . వేదాంతశాస్త్ర౦ ప్రకారం ఒకే చైతన్యం సృష్టి కార్యక్రమం నిర్వహిస్తే బ్రహ్మ అని,  పోషణ కార్యక్రమం చేస్తుంటే  విష్ణువని, లయం చేసేటప్పుడు  మహేశ్వరుడని చెప్పింది . మొత్తం మీద భక్తులు తమ సౌకర్యంకోసం అపరిచ్ఛిన్నమైన బ్రహ్మపదార్థాన్ని బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులుగా భావించుకుని వారికొక రూపకల్పన చేసి ఆరాధించుకోవడం అనూచానంగా వస్తున్న సాంప్రదాయం .

      శివుడు విశ్వరూపుడు. పంచ భూతాలు శివస్వరూపమే . అందుకే జంబుకేశ్వరంలోని  జలలింగం, అరుణాచలంలోని అగ్ని లింగం, చిదంబరం లోని ఆకాశలింగం, తిరువళ్లూరులోని పృథ్వీలింగం , కాళహస్తిలోని వాయు లింగం  పంచభూతాత్మకమైన శివతత్త్వానికి ప్రతికలు . వేదంలోని నమక చమకాలు ప్రపంచమంతా శివమయంగా అభివర్ణిస్తున్నాయి .
శివుని త్రిపురారి అంటారు . ఇక్కడ త్రిపురాలు అంటే స్థూలశరీరం, సూక్ష్మ శరీరం, కారణశరీరం అని అర్థం . అన్నమయ, ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ, ఆనందమయకోశాల్లో అన్నమయకోశం స్థూలశరీరం గాను ,  ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ కోశాలు మూడు కలసి సూక్ష్మ శరీరంగాను ఆనందమయకోశం కారణశరీరం  గాను  ఏర్పడ్డాయి .
ఆత్మ ఈ మూడు శరీరాలకు అంటే ఆ ఐదు కోశాలకు అతీతం . అందుకే ఆత్మస్వరుపుడైన శివుణ్ణి త్రిపురాంతకుడని అంటారు .
శివావతారం ఒక ఆదర్శవంతమైన అవతారం కష్టాలను తానే  అనుభవిస్తూ ఇతరులకు సుఖాలను పంచడం ఆయన తత్త్వం .
క్షీరసాగరాన్ని మథించినప్పుడు దాని నుండి పుట్టిన హాలాహలానికి నారాయణుడు ముదలగు దేవతా శ్రేష్ఠులందరు భయపడి పాఱిపోతుండగా వారికి అభయమిచ్చి హాలాహలాన్ని మ్రింగి వారినందరినీ రక్షించిన దైవతసార్వభౌముడు శివుడు . ఆ విషయాన్ని ఒక భక్తుడు ఇలా అంటాడు .

య:   క్షీరాంబుధిమంథనోద్భవమహాహాలాహలం భీకరం
దృష్ట్వా తత్ర పలాయతాన్సురగణాన్నారాయణాదీ౦స్తథా
సంపీత్వా పరిపాలయజ్జగదిదం విశ్వాధికం శంకరం
సేవ్యో న: సకలాపదాం పరిహరన్  కైలాసవాసీ  విభు:
శివుడు నిరాడంబరతకు దర్పణం. ముల్లోకనాథుడైనా ఆదిభిక్షువే, కుబేరుని మిత్రుడైనా దిగంబరుడే. శివునిలో ఆదర్శవంతుడైన ఒక కుటుంబయజమాని కనిపిస్తాడు. ధర్మపత్నికి సగం శరీరాన్నిచ్చిన  శివుడు పురుషులతో పాటు స్త్రీలకు కూడ సమప్రాథాన్యం ఉండాలని వాదించే ఈ నాటి కొంతమంది ఉదారవాదులకు ఆదర్శప్రాయుడు. సంసారం అనేక భిన్నాభిప్రాయాలుగల వ్యక్తులకు, క్లిష్టపరిస్థితులకు, అంత:కలహాలకు, రాగద్వేషాలకు , ఆటుపోటులకు ఆలవాలం. అందువల్ల అన్ని పరిస్థితులను సమన్వయపరుచుకుంటూ చాకచక్యంగా ముందుకు సాగేవాడే శివునిలా ఉత్తమయజమానిగా కీర్తి పొందుతాడు . లేకుంటే ఉత్తయజమానిగానో , చెత్త యజమానిగానో మిగిలిపోతాడు.  ఈశ్వరుని కుమారుడైన వినాయకుని వాహనం ఎలుక. దాన్ని ఎప్పుడు తినేద్దామా అని శివుని మెడలోని పాము ఎదురుచూస్తూ ఉంటుంది. ఆ పామును ఎప్పుడు  మ్రి౦గేద్దామా అని కుమారస్వామి వాహనం నెమలి ఆలోచిస్తూ ఉంటుంది. పార్వతి వాహనమైన సింహం ఏనుగుమొహం గల వినాయకుణ్ణి ఎప్పుడు న౦జుకుందామా ఆని నిరీక్షిస్తో ఉంటుంది. ఇక సవతులకయ్యం మామూలే. శివుని మూడవకంటి అగ్ని తలపైనున్న చంద్రుణ్ణి మాడ్చేస్తూ ఉంటుంది. ఒకప్రక్క పాముల బుసబుసలు , చాటుమాటుగా ఈ భార్యాభర్తల గుసగుసలు , మరోప్రక్క సవతులమధ్య రుసరుసలతో ఆ వాతావరణం గందరగోళంగా ఉంటుంది . అటువంటి పరిస్థితిలో ఎవరిని నొప్పించకుండా , తానూ నొచ్చుకోకుండా సంసారంలో ఉంటూనే అసంసారిగా మెలగగలగడం శివుని ప్రత్యేకత. ఇది ప్రతి గృహస్థుడు గమనించి ఆచరించవలసిన ఆదర్శం. ఇక మోక్షం పొందడానికి ఎవరు అర్హులు అనే విషయానికొస్తే ఉపనిషత్తులన్నీ ముక్తకంఠ౦గా ధీరుడు అనే పదాన్ని పేర్కొన్నాయి.   ఈ ధీరుడు అనే పదానికి నిర్వచనం చెబుతూ కాళిదాసు వికార హేతౌ సతి విక్రియంతే యేషాం న చేతాంసి త ఏవ దీరా: అంటే మనస్సు వికారం చెందడానికి అన్ని అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ ఎవరి మనస్సు ఎట్టి వికారాన్ని పొందదో అతడే ధీరుడు అని అంటాడు . కాళిదాసు శివుని ఉద్దేశించి ఈ మాటలు చెప్పాడు . శివుడు హిమాలయాలలో తపస్సు చేసుకోడానికి వచ్చినప్పుడు హిమవంతుడు తనకుమార్తెయైన పార్వతిని అతనికి సపర్యలు చేయడానికి నియమి౦చాడట. శివుడు ఆమె ఉనికిని కాదనలేదట. పార్వతిలాంటి అతిలోక సౌందర్యవతి ఉనికి శివుని తపస్సుకు ఇబ్బందికరమే, అయినా శివుడు కాదనలేకపోవడానికి కారణం శివుని ధీరత్వమే అంటాడు కవి. అటువంటి ధీరత్వం శివారాధన వల్ల అందరికి సిద్ధిస్తుంది. ఆయన భక్తసులభుడు. తనకొచ్చే ప్రమాదాన్ని కూడ లెక్క చెయ్యకుండా భక్తుల కొరికలీడేర్చే భోళాశంకరుడు. ఎవరు ఏ రూపంలో తలిస్తే వారికి ఆరూపంలోనే ప్రత్యక్షమయ్యే భక్త కల్పద్రుమం . అందుకే ధూర్జటి ....
నిన్నే రూపముగా భజింతు మదిలో నీరూపు మోకాలొ స్త్రీ
చన్నో కుoచమొ మేకపె౦టికయొనీచందంబెఱి౦గించి నా
కన్నారన్ భవదీయమూర్తి సగుణాకారంబుగా జూపవే
చిన్నీరేజవిహారమత్త మధుపా! శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా !                     
               ఒక భక్తుడు శివుని పూజిద్దామని ఒకణ్ణి, శివుడు ఎలా ఉంటాడు? అని అడిగాడట . దానికి వాడు తన మోకాలు చూపించి ఇదే శివుడు అనగానే ఆ భక్తుడు నమ్మి ఆ మోకాల్ని శివునిగా ధ్యానం చెయ్యగానే శివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడట . అలాగే ఒక భక్తుడు స్త్రీ యొక్క స్తనాన్ని శివలింగంగా భావించి కొలిచి ముక్తిపొందడం (ఆ+చన్ను+ఈశ్వరుడు = ఆచంటేశ్వరుడు), మరొకచోట ఒక అమాయకుడు శివుడెలా ఉంటాడని ఒకణ్ణి అడిగినప్పుడు కుంచం చూపించాడట . ఆ భక్తుడు కుంచాన్నిశివలింగంగా భావించి  కొలవగానే శివుడు దర్శనం ఇచ్చాడట (కు౦చేశ్వరుడు ). మరొకచోట ఒకవ్యక్తి ఒక మేకగొద్దెను చూపించి ఇదే శివుడని చెప్పడం ఆ భక్తుడు కొలవడం శివుడు దర్శనం ఇవ్వడం (మేకపె౦టేశ్వరుడు ) ఈ విధంగా శివుడు తన భక్తుని కోరిక ననుసరించి వివిధరూపాల్లో దర్శనమివ్వడం మనకు కనిపిస్తుంది. యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాంస్తథైవ భజామ్యహం అనే గీతావాక్యానికి శివపురాణాల్లో కోకొల్లలుగా ఉదాహరణలు లభిస్తాయి . ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే భక్తుల వలన శివుడు ఇబ్బందులు పడిన ఘట్టాలు కనిపిస్తాయిగాని శివుని కొలిచి ఇబ్బందులు పడ్డ భక్తులు మచ్చుకు ఒక్కరు కూడ కనిపించరు.
ఇక ఆ౦ధ్రదేశంలోని  తూర్పు గోదావరిజిల్లాలో పలివెల అనే గ్రామం ఉంది . అక్కడ వెలసిన శివునికి కొప్పులి౦గేశ్వరుడని పేరు . ఈ లింగానికి ఒక పెద్ద కొప్పు ఉంటుంది .ఇదెలా వచ్చిందో తెలుసుకుందాం . అది శివాలయం ఆ  శివాలయంలో పూజారి ఉండేవాడు. ఆయన ప్రతిరోజూ భక్తితో శివుని ఆరాధిస్తూ ఉండేవాడు. రాజు ప్రతిరోజూ సాయంకాలం ఆపూజారికి శివపూజకోసం పువ్వులు పంపిస్తూ ఉండేవాడు . ఈ పూజారి ఆ పువ్వుల్ని పూజకు వినియోగించకుండా తన ప్రియురాలి కొప్పులో తురిమి ఉదయాన్నే ఆపువ్వుల్ని రాజుకు ప్రసాదంగా పంపిస్తూ  ఉండేవాడు. రోజులు గడుస్తున్నాయి. రాజుకి ఒక రోజు పువ్వుల్లో తలవెండ్రుకలు కనిపి౦చాయి . ఆయనకనుమానమొచ్చింది. పూజారిని పిలిచి ఆ విషయం అడిగాడు . ఆ పూజారి భయంతో వణికి పోయాడు . శివలింగానికి జుట్టు౦దండి. ఆ వెండ్రుకలే ఇవి అని పదిమందిలోనూ తడుముకోకుండా తన నోటికొచ్చింది చెప్పేశాడు. రాజు అంతగా పట్టించుకు౦టాడనుకోలేదు. కాని రాజు శివలింగానికి జుట్టు ఉండడం ఏమిటి? చాల విడ్డూరంగా ఉంది. రేపు మేము వచ్చి చూస్తాం, నీమాట నిజమైతే సిరి  అబద్ధమైతే ఉరి  తప్పదు సిద్ధంగా ఉండు అన్నాడు . ఇక పూజారి ప్రాణభయంతో నిద్రాహారాలు మాని రాత్రంతా శివుని ధ్యానించి రక్షి౦పమని వేడుకోగా ఉదయానికికల్లా శివలింగానికి జుట్టు మొలిచింది . నాటి నుండి ఆయన కొప్పులి౦గేశ్వరునిగా ప్రసిద్ధిపొందేడు.   ఈ విధంగా శివతత్త్వం, అద్భుతం, అపారం, అనంతం, అసదృశం, అవర్ణనీయం .
ఇక ఆయన పశుపతి . పశువు అంటే జీవుడు . పశుపతి అంటే జీవులకు ప్రభువని అర్థం . మనం శివాలయానికి వెళ్లి నప్పుడు నంది కొమ్ములలో౦చి శివుణ్ణి చూస్తాం . దాని అ౦తరార్థమేమిటంటే ప్రతిజీవునిలోను పరమేశ్వ రుణ్ణి చూడాలని మాత్రమే. ఈ ప్రక్రియలోని ఉద్దేశం కనుమరుగై అది అర్థం లేని ఆచారంగానే మిగిలిపోయింది. ప్రతిజీవునిలోను శివుణ్ణి చూడగలగడమే నిజమైన శివపూజ . శ్రీ శంకరాచార్యులవారు మానసికంగా చేసే  నిజమైన శివారాధన ఎలా ఉండాలో ఇలా వివరించారు.
ఆత్మా త్వం గిరిజా మతి: సహచరా: ప్రాణా: శరీరం గృహం
పూజా తే విషయోపభోగరచనా నిద్రా సమాధిస్థితి:
సంచార: పదయో: ప్రదక్షిణవిధి: స్తోత్రాని సర్వాన్ గిరో
యద్యత్కర్మ కరోమి తత్తదఖిలం శంభో! తవారాధనం
(ఓదేవ! నీవే ఆత్మవు. పార్వతియే బుద్ధి. ప్రాణములే సహచరులు. ఈ శరీరమే గృహం . నేను చేసే ప్రతిపని నీకు పూజయే. నిద్రయే సమాధి . నేను కర్తవ్యబుద్ధితో చేసే ప్రతి క్రియాకలాపము నీ ఆరాధానమే) .
ఇటువంటి భావన కలగాలంటే ఈ విశ్వంలోని అణువణువులోను శివతత్త్వాన్ని చూడగలగాలి. పెద్దలు ఆరోగ్యం భాస్కరాదిచ్ఛేన్మోక్షమిచ్ఛేన్మహేశ్వరాత్ అన్నారు కాబట్టి ఉత్తమపుషార్థమైన మోక్షం కోసం శివుణ్ణి ఆరాధిద్దాం తరిద్దాం.           


             

Thursday, January 18, 2018

దిక్కుతోచని చిక్కుముడి

దిక్కుతోచని చిక్కుముడి

డాక్టర్ . చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాద రావు

పూర్వం భోజుడు రాజ్యం చేస్తున్న రోజులవి. సుకవితా యద్యస్తి రాజ్యేన కిం ? (మంచి కవిత్వం ఉంటే రాజ్యం ఎందుకు ?) అనుకునే రోజులవి . భోజుడు స్వయంగా కవి, కవి పోషకుడున్నూ.   ఆయన్ని చూస్తేనే అందరికి కవిత్వం వచ్చేదని చెబుతారు . అందంగా కవిత్వం చెబితే అక్షరాలక్షలు కురిపించేవాడని పెద్దలు అంటూ ఉంటారు .  ఒకసారి ఆయన సభలో ఒక సమస్యను ఇచ్చి పూర్తి చెయ్యమని అడిగాడు . అదే౦ ఆషామాషీ సమస్యేం కాదు . ఎవ్వరు విప్పలేని చిక్కుముడి . అదే౦టంటే ఒక స్త్రీ ఒక పిల్లవాణ్ణి ముద్దులు పెట్టుకుంటూ  తమ్ముడా! అని , మేనల్లుడా ! అని , మనుమడా! అని, మామా! అని , కుమారుడా! అని, పినతండ్రీ! అని మఱదీ! అని పిలుస్తోంది ఇదెలా కుదురుతుందో చెప్పమని , ఈ చిక్కుముడిని విప్పమని అడిగాడు . దానికి సమాధానంగా బుద్ధిలో బృహస్పతి వంటి బుద్ధిసాగరుడనే మంత్రి ఒక కల్పన చేసి ఆ చిక్కుముడిని ఇలా విప్పడం జరిగింది . ఆయన ఒక స్త్రీని కలుసుకున్నట్లు ఆమె తన చరిత్రను స్వయంగా తనకు వివరించినట్లు అనల్పమైన  కల్పన చేశాడు . ఈ కల్పనలో కొంత అసభ్యత ఉన్నా కవితాహృదయంతో చూస్తే అది అసభ్యతగా అనిపించదు. ఇక  ఈ బుద్ధిసాగరుడు నిజంగా బుద్ధిసాగరుడే. ఆయన కల్పన చూడండి .
ముందుగా సమస్య పరికించండి .
శిశుం లాలయంత్యబ్రవీత్సా భ్రాత: భ్రాతృవ్య పౌత్ర శ్వశుర సుత పితృవ్యేతి తం దేవరేతి

సమాధానం :
జారోత్పన్నౌ విసృష్టౌ తనయదుహితరౌ ద౦పతీ దైవ యోగాత్
యోగిన్యా గర్హితా సా తదనుగమవశాద్యోగినీత్వం ప్రపేదే
పశ్చాద్వేశ్యీకృతాంబాజనితసుతశిశుం లాలయంత్యబ్రవీత్సా
భ్రాత: భ్రాతృవ్య పౌత్ర శ్వశుర సుత పితృవ్యేతి తం దేవరేతి   

जारोत्पन्नौ विसृष्टौ तनयदुहितरौ दंपती दैवयोगात्
योगिन्या गर्हिता सा तदनुगमवशाद्योगिनीत्वं प्रपेदे
पश्चाद्वेश्यी कृतांबाजनितसुतशिशुं लालयन्यब्रवीत्सा
भ्रात:! भ्रातृव्य ! पौत्र ! श्वशुर ! सुत ! पितृव्येति तं देवरेति
ఒక యోగిని ఒక బిడ్డను ఎత్తుకొని ముద్దులు పెట్టుకుంటూ తమ్ముడా! అని ఒకసారి , మేనల్లడా ! అని వేరొకసారి , మనుమడా (కొడుకు కొడుకు ) అని ఒకసారి మామగారూ! అని ఇంకో సారి , కుమారుడా అని మరొకసారి , పినతండ్రీ అని ఒకసారి మఱదీ! అని మరొకసారి పిలిచింది . ఆ వరుసలు చాల విచిత్రంగా పరస్పర విరుద్ధంగా ఆక్షేపకరంగా ఉన్నాయి . అదెలా సాధ్యమో చెప్పమని అడుగగా ఆమే స్వయంగా  ఇలా వివరించింది .
ఒక దేశంలో ఒక జంగం దంపతులకు (Nomadic people) ఒక అందమైన అమ్మాయి పుట్టింది . ఆమెను వేరొక జంగంవానికిచ్చి  పెళ్లి చేశారు. కాని ఆ జంగంవాడు ఊరూర తిరుగుతూ జీవనం చేయడం  వల్ల అతని భార్య అతని వెంట వెళ్ళకుండ పుట్టింట్లోనే ఉండిపోయింది. ఆమె చాల అందగత్తె కావడం వల్ల చుట్టుపక్కల ఉన్న కుర్రకారు ఆమెకు వలవెయ్యడం, చివరకు ఆమె ఒకడి వలలో పడడం, వాడి వల్ల ఒక మగ బిడ్డను  ప్రసవించడం జరిగింది . తల్లిదండ్రులు ఆమె చేసిన పనికి బాధపడి, ఆమెను మందలించి  ఆ శిశువును తమ ఇంటికి అతిథిగా వచ్చిన, సంతానం లేనిఒక జంగం వానికి కుమారునిగా  పెంచుకొమ్మని   ఇచ్చేశారు .  కాని ఈమె తన బుద్ధి మార్చుకోలేదు . మరికొంతమందితో చెడు సహవాసం చేసి నన్ను కన్నది . ఆమె తల్లిదండ్రులు రెండవ బిడ్డనైన నన్నుమరో జంగానికి ఇచ్చేశారు . నాతల్లి అందగత్తె కాబట్టి తన చెడు ప్రవర్తన మానకుండా  కొనసాగిస్తూనే ఉంది.  నన్ను , నా అన్నను తీసుకు పోయినవారు మమ్మల్నిఇరుగుపోరుగువారికి  తమ స్వంత బిడ్డలనే చెప్పుకునే వారు . వారు, వీరు ఒకరికొకరు తెలిసిన వారు, బంధువులు కావడం వల్ల వారు మా ఇద్దరికీ పెళ్లి చేశారు. మేమిద్దరం ఒక చోట కాపురం చేస్తున్నాము . ఒకరోజు నా భర్త ఇంట్లో లేని సమయంలో ఒక యోగిని నా ఇంటికి వచ్చి నువ్వు పాపాత్మురాలివి . అన్నను పెళ్లి చేసుకున్నావు అని ఎన్నో విధాల నన్ను నిందించింది. ఆ తరువాత నా కథంతా వివరించింది . నా ప్రమేయం లేక పోయినా నేను జరిగిన తప్పుకు నన్ను నేను ఆసహ్యించుకుని నాకీ పాపం తొలగిపోయే మార్గం చెప్పమని ఆమెను అడిగాను . ఆ యోగిని దయతో నాకు యోగం ఉపదేశించి నన్ను తన వెంట తీసుకు పోయింది . ఇంటికి చేరిన నామగడు నేను కనిపించక పోయేసరికి చాల బాధపడ్డాడు . దేశదేశాలు తిరుగుచు చివరకు వేశ్యగా జీవిస్తున్న నా తల్లి ఉంటున్న నగరానికి చేరుకొని ఆమెను చేరదీశాడు.  వారిద్దరికీ ఈ పిల్లవాడు కలిగాడు. నేను పుణ్యక్షేత్రాలు తిరుగుతూ తిరుగుతూ ఒక చోట ఈ పిల్లవాణ్ణి చూశాను . వీడి చరిత్ర తెలుసుకున్నాను .                     
1.                 వీడు, నా తల్లికి పుట్టడం వల్ల నాకు తమ్ముడయ్యాడు.
2.                 నాతోడ పుట్టిన వానికి (అన్నకు ) కొడుకు కాబట్టి నాకు మేనల్లుడు .
3.                 వీడు నాతల్లి కుమారునికి కుమారుడు కాబట్టి (దాని సవతినగు) నాకు మనుమడు .
4.                 నా తల్లికి నేను కొడుకు పెళ్ళాన్ని కాబట్టి కోడల్ని అయ్యాను . నాతల్లి నాకత్త అవుతుంది . అత్తగారి మగడు మామగారు మామగారి తమ్ముడు కూడ మామగారే ఔతాడు . ఇతడు నా మగని తల్లికి కుమారుడు కాబట్టి అతనికి తమ్ముడయ్యాడు. అందువల్ల నాకు కూడ మామగారే అవుతాడు .
5.                 నా మగనికి పుట్టడంవల్ల నాకు తమ్ముడు అవుతాడు.   
6.                  నా తల్లి భర్త నాకు తండ్రి గదా! తండ్రి తమ్ముడు పినతండ్రి  .
7.                 ఈ బిడ్డ నామగని అమ్మకు పుట్టిన వాడు కావడం వలన నామగనికి తమ్ముడు, నా మగని తమ్ముడు కాబట్టి నాకు మరది .
అందువల్ల నేను ఇతనిని  ఎత్తుకొని ముద్దులు పెట్టుకొనుచు తమ్ముడా! అని , తమ్ముని కొడకా ! అని  , మనుమడా (కొడుకు కొడుకు ) అని  మామగారు అని , కుమారుడా అని మరొకసారి , పినతండ్రీ అని మరొకసారి మఱదీ! అని మరొకసారి పిలిచాను .
जारोत्पन्नौ = జారుడైన పురుషునిచే కలిగిన వారు కావడం చేత;  विसृष्टौ = విడిచిపెట్టబడిన ; तनयदुहितरौ=  కొడుకు కూతురు ; दैवयोगात्= దైవ యోగం వల్ల ; दंपती= దంపతులయ్యారు; सा= ఆ కూతురు ;योगिन्या= ఒక యోగినిచే ;गर्हिता= నిందింప బడినదై  ; तदनुगमवशात् = ఆమెను  అనుసరింఛి వెళ్ళడం వలన ;योगिनीत्वं प्रपेदे = యోగినిగా మారెను ; पश्चात् =  ఆ తరువాత ; वेश्यीकृतांबाजनितसुतशिशुं= వేశ్యయైన తల్లికీ , దాని కుమారుని వలన పుట్టిన శిశువును ; लालयन्ती = లాలిస్తూ ; सा ==ఆమె;   भ्रात: = తమ్ముడా! ; भ्रातृव्य! = మేనల్లుడా!; पौत्र! = మనుమడా! ; श्वशुर! = మామ గారు! ; सुत != కుమారుడా! ; पितृव्य != పినత౦డ్రి! ; देवर! = మరది! ; इति= అని;  तं= అతనిని; न्यब्रवीत् = పలికెను (పిలిచెను ) .

రవిగా౦చనిచో కవిగా౦చునే కదా (A poet can see which even the SunGod cannot see ) అంటే ఇదేనేమో !

Sunday, January 7, 2018

సంభాషణ సంస్కృతం -13

సంభాషణ సంస్కృతం -13
Dr. Durga Prasada Rao Chilakamarthi
dr.cdprao@gmail.com
                                                  Lesson—13

Unit-1                                       एक: - एका - एकम्

సంస్కృతభాషలో ఒక నియమం ఉంది . నామ వాచకం ఏ లింగం, ఏ వచనం, ఏ విభక్తిలో ఉంటుందో విశేషణ౦ కూడ అదే లింగం, అదే వచనం, అదే విభక్తిలో ఉండాలి .  यल्लिङ्गं यद्वचनं या च विभक्ति: विषेष्यस्य तल्लिङ्गं तद्वचनं सा च विभक्ति: विशेषणस्यापि. ఈ నియమం సంఖ్యా వాచకాలకు కూడ వర్తిస్తుంది . సంస్కృతంలో 1,2,3,4 సంఖ్యలను తెలిపే  एकं (one), दवे (two)त्रीणि (three), चत्वारि (four) పదాలు మూడు లింగాలలోను వేర్వేరుగా ఉంటాయి. 5 నుంచి ఒకే విధంగా ఉంటాయి .  
      

पुंलिङ्ग:                                 स्त्रीलिङ्ग:               नपुंसकलिङ्ग:
          एक:                                     एका                      एकम्
एक: बालक:                      एका बालिका                         एकं  पुस्तकम्
एक: वृक्ष:                             एका लता                        एकं   पुष्पम्
एक: चमस:                          एका दर्वी  (గరిటె)              एकं    पत्रम्
एक: पुरुष:                          एका महिला                       एकं मन्दिरम्
एक: समुद्र:                          एका नदी                          एकं सर:
द्वौ          --                             द्वे             --                         द्वे
द्वौ बालकौ                      द्वे बालिके                         द्वे पुस्तके
द्वौ वृक्षौ                           द्वे लते                             द्वे पत्रे
द्वौ पुरुषौ                       द्वे महिले                             द्वे वाहने
त्रय:                                         तिस्र:                                      त्रीणि
त्रय: पुरुषा:                      तिस्र: - वनिता:                 त्रीणि पुस्तकानि
त्रय: वृक्षा:                       तिस्र: लता:                         त्रीणि पत्राणि
त्रय: क्रीडाकारा:              तिस्र: क्रीडाकारिण्य:               त्रीणि दिनानि
चत्वार:                                 चतस्र:                                    चत्वारि
चत्वार: पुरुषा:             चतस्र: महिला:                    चत्वारि फलानि
चत्वार: बालका:        चतस्र: बालिका:                   चत्वारि पुस्तकानि
SOME EXAMPLES:
1. एक: बालक: एका बालिका एकं पुस्तकं गृहीत्वा पठत:
ఒక బాలుడు ఒక బాలిక ఒక పుస్తకము తీసుకొని చదువుచున్నారు 
2. द्वौ बालकौ द्वे बालिके द्वे कन्दुके गृहित्वा क्रीडन्ति
ఇద్దరు బాలురు ఇద్దరు బాలికలు రెండు  బంతులను తీసుకొని ఆడుచున్నారు  
3. त्रय: युवका:  तिस्र: युवतय: त्रीणि पुस्तकानि गृहित्वा पाठशालां गच्छन्ति
ముగ్గురు యువకులు, ముగ్గురు యువతులు, మూడు పుస్తకములను పుచ్చుకొని బడికి వెళ్ళుచున్నారు .
4. चत्वार: पुरुषा: चतस्र: महिला: चत्वारि फलानि स्वीकृत्य  देवालयं गच्छन्ति
నలుగురు పురుషులు , నలుగురు స్త్రీలు నాలుగు పండ్లను తీసుకొని గుడికి వెళ్ళు చున్నారు .
5 నుండి సంఖ్యావాచక పదాలు అన్ని లి౦గములయందు ఒకే విధ౦గా ఉంటాయి.
From five it is common for all genders

       पञ्च बालका: --                  पञ्च बालिका: -                                पञ्च फलानि .

      पञ्चबालका:   पञ्चबालिका: च पञ्चपुष्पै: देवं पूजयन्ति 
  ఐదుగురు బాలురు ఐదుగురు బాలికలు ఐదు పువ్వులతో దేవుని పూజించుచున్నారు .

Unit 2.                       भोजनसंबन्धिशब्दा:
अन्नम् (అన్నము) सूप: (పప్పు) सार:(చారు) शाक: (కూర) तक्रम् (మజ్జిగ) दधि ( పెరుగు) घृतम् (నెయ్యి) अवलेह: (ఊరగాయ) क्वथितम् (సాంబారు) etc

अहं भोजनप्रिय: || मम  माता अन्नं परिवेषयति || अनन्तरं सूपं परिवेषयति , तत: शाकं, ततोsनन्तरं , सारं , क्वथितं , मध्ये मध्ये यथावसरं घृतम् , अवलेहं, पेयजलं  च परिवेषयति ||  अन्तत: दधि परिवेषयति || भोजनानन्तरं तक्रम् अपि पानार्थं ददाति || నేను భోజనప్రియుణ్ణి. మా అమ్మ నాకు ముందుగా అన్నం వడ్డిస్తుంది . ఆ తరువాత పప్పు వడ్డిస్తుంది . ఆ తరువాత కూర, ఆపై చారు , సాంబారు , మధ్యలో నేయి , ఊరగాయ, మంచినీరు ఆఖరులో పెరుగు వడ్డిస్తుంది . భోజనం అయ్యాక త్రాగడానికి మజ్జిగ ఇస్తుంది .  
    
కొన్ని ఖాద్య పదార్థాల పేర్లు :
1. |मुद्ग: = Green gram= పెసలు (मूंग) 2. माष:= Black gram=మినుములు  (उड़द) 
3. तुवरिदल: Red Gram= కందులు (अरहर) 4. सर्षप:= Black mustered=ఆవాలు (राई-सरसों) 
5. मरीचकम् = Black pepper =మిరియాలు (काली मिर्च) 6. धनीयक: = Coriander seeds= ధనియాలు (धनिया) 7. जीरक: =Cumin seeds =జీలకర్ర (जीरा) 8.हिंगु: Asafetida =ఇంగువ (हिंग) 9.जातिकोश: Mace ( జాపత్రి) 
10.एला= Cardamom (యాలకులు) (इलायची) 11.  (मेंथी) Fenugreek (మెంతులు)
12. वरांग: Cinnamon (దాల్చిన చెక్క) 13. सर्ज: Pearl millet ( సజ్జలు) 
    14. जूर्ण: (Great millet  = జొన్నలు) 15. लशुनम्  (Garlic (వెల్లుల్లి) 
16. पलाण्डु: (Onion (ఉల్లి) 17. घुसृणम् /काश्मिर्यम् (Saffron (కుంకుమపువ్వు) 
18. भल्लातकी = Cashew nut ( జీడిపప్పు) 19. अर्द्रक:/शृंगबेर: (Ginger (అల్లం) 
20.हरिद्र:(Turmeric) (పసుపు) 21. आम्रार्द्रक: ( Mango ginger) (మామిడి అల్లం) 
22. कटिज:/ शिखालु:  (Corn (మొక్కజొన్న)23. कूष्माण्ड (Ash gourd (బూడిదగుమ్మడి) 
24. जम्बू Jam bun fruit (నేరేడు) 25. चणक: =Bengal gram (సెనగలు) 
26. दाडिमी= Pomegranate ( దానిమ్మ) 27. सीताफलम् Custard apple (సీతాఫలం ) 
28. रामाफलम् =Bullock’s heart= (రామాఫలం ) 29. गोजिह्व: ( Lady’s finger)   (బెండకాయ) 30. पटोलिका Snake guard (పొట్లకాయ) 31.कारवेल्लम्  (Bitter guard (కాకరకాయ) 32. कोशातकी (Ribbed guard (బీరకాయ) 
33. उर्वारुक Cucumber (దోసకాయ) 34. कर्कारुक: /कालिंग: / कृष्णबीज: Watermelon (పుచ్చకాయ) 35. आलुक: /म्लेच्छ कन्द: Potato (బంగాళాదుంప )36. वार्ताक: = Brinjal/egg plant వంకాయ) 
 37. बृहन्मरीच: /रक्तमरीच: Red pepper (మిరపకాయ) 38. कपित्थ: Elephant apple (వెలగపండు) 39. कर्पूर: Camphor (కర్పూరం ) 40. गुग्गुल: =Guggul (గుగ్గిలం ) 
41. एरण्ड = Caster (ఆముదం) 42. तैलम् = oil 43. घृतम् = ghee నేయి 44. पनसफलम् = Jackfruit( పనస పండు ) 45.तालफलम्= Toddy nut (తాటికాయ ) 46.शिग्रु: (Drumsticks)( ములగ కాడ) 47. कर्तारि: (Radish) (ముల్ల౦గి) 48. आमलक: Indian gooseberry (ఉసిరి49. द्राक्षाफलम् Grapes (ద్రాక్ష) 50.  खर्जूरं: Date fruit ( ఖర్జూరం )
    51. तिन्त्रिणीफलम् Tamarind( చింతపండు 52. लवङ्ग: Cloves( లవంగాలు)

Unit-3      तृतीयाविभक्ति: తృతీయా విభక్తి  (instrumental case)

Note: The main instrument used in every activity is expressed through तृतीयाविभक्ति ||  ప్రతి పనియందు ఏ వస్తువు సాధనముగా చెప్పబడునో అది తృతీయావిభక్తి ద్వారా వ్యక్త0
 చెయ్య బడును 

1.      बालक: चमसेन अन्नं खादति
    బాలుడు చెంచాతో అన్నం తింటున్నాడు
 (The boy is eating food with a spoon)
2.        अध्यापक: सुधाखण्डेन लिखति
అధ్యాపకుడు సుద్దముక్కతో వ్రాయుచున్నాడు
(The teacher is writing with a piece of chalk)
3.      रक्षकभट: दण्डेन ताडयति
రక్షక భటుడు లాఠీతో కొట్టుచున్నాడు 
(The police man is beating with a stick)
4.      अहं नेत्राभ्यां पश्यामि
నేను (నా) రెండు కళ్ళతో చూచుచున్నాను
( I am seeing with my two eyes)
5.      बालक: कन्दुकेन क्रीडति
బాలుడు బంతితో ఆడుచున్నాడు
(The boy is playing with a ball)
6.      भवान् दन्तकूर्चेन दन्तधावनं करोतु
నీవు పళ్ళ  పొడితో పళ్ళు  తోముకొనుము 
( You clean your teeth with a tooth brush)
7.        नरसिंह: नखै: हिरण्यकशिपं विदारयति
నరసింహస్వామి గోళ్ళతో హిరణ్యకశిపుని చీల్చుచున్నాడు 
(Lord Narasimha tears Hiranyakashipa with  nails)

 Unit - 4.                सह = (తో /కలసి )along with/with

1. रामेण सह सीता वनं गतवती
రామునితో బాటుగా సీత అడవికి వెళ్ళెను
Sita went to forest along with Rama.
2. अहं मम मित्रेण सह संभाषणं करोमि
నేను నా మిత్రునితో మాట్లాడు చున్నాను
I am speaking to my friend.
3. पिता पुत्रेण सह क्रीडति
తండ్రి కుమారునితో ఆడుచున్నాడు
Father is playing with his son.
3.        राजा सेवकेन सह मन्दिरं प्रविशति
రాజు సేవకునితో మందిరంలో ప్రవేశిస్తున్నాడు
A king is entering in to temple along with his servant.
4.        पाण्डवा: पत्न्या सह वनं गतवन्त:||
పాండవులు భార్యతో సహా అడవికి వెళ్ళిరి
Pandavas went to forest along with their wife.

Unit -5               विना (లేకుండా ) = with out

1. रामेण विना सीता न जीवति
రాముడు లేనిచో సీత బ్రతుక లేదు
Sita can not live without Rama.
2. जलेन विना जीवनं नास्ति
నీరు లేనిచో జీవితమే లేదు
There is no life with out water.
3. विद्यया विना जीवनं फलवन्तं न भवति
విద్య లేనిచో జీవితం సఫలం కాదు
Life is not worth while /fruitful without education.
4.      चक्रै: विना वाहनं न चलति
    చక్రములు లేకుండా వాహనము నడవదు
A vehicle does not move without wheels
5. अध्यापकेन विना पाठनं नास्ति 
అధ్యాపకుడు లేకుండా బోధన జరుగదు 
There is no teaching without teacher.
6. मुखेन विना भाषणं न प्रचलति
నోరు లేకుండా మాట్లాడలేము
There is no speech without mouth.

A Sanskrit Sloka for fun: 13.

चितां  प्रज्वलितां दृष्ट्वा वैद्यो विस्मयमागत:
नाsहं गतो न मे भ्राता कस्येदं हस्तलाघवम् ?
చితాం ప్రజ్వలితాం దృష్ట్వా వైద్యో విస్మయమాగత:
నాsహం గత: న మే భ్రాతా కస్యేదం హస్తలాఘవం?
ఒక చోట చితిపై ఒక శవం కాలుతో౦ది. అది చూచి ఒక వైద్యుడు ఇలా అనుకుంటున్నాడు . ఇతనికి నేను గాని మా అన్నయ్య గాని వైద్యం చెయ్యలేదు . ఇది ఎవరి హస్త లాఘవ౦ అయ్యుంటుంది ?

On seeing a dead body being burnt on a pyre, a doctor exclaimed and thought for himself “neither I nor my brother treated him. Whose marvelous act it is”?