అచ్చెరువు గొలిపే చెఱువు వారి నవరత్నాలు

అచ్చెరువు గొలిపే చెఱువు వారి నవరత్నాలు

డాక్టర్. చిలకమర్తి దుర్గాప్రసాద రావు

ఆధునిక పండితకవులలో కీ||శే|| శ్రీ. చెరువు సత్యనారాయణశాస్త్రి గారు ప్రధానగణనీయులు. వారు కవి, పండితులు, శాస్త్రపారంగతులు, మంత్రద్రష్ట , శ్రీవిద్యోపాసకులు,  ఓరియంటల్ కళాశాల ప్రధానాధ్యాపకులున్ను.     సంస్కృతాంధ్రభాషల్లో సమానమైన ప్రతిభాపాటవాలు గల వీరు ఎన్నో కృతులు రచి౦చడంతో బాటు ఉభయభాషల్లో సమానవేగంతో ఎన్నో అవధానాలు కూడ  చేశారు.

వీరు మా గురుదేవులు, పాలకొల్లులోని శ్రీక్షీరారామలింగేశ్వర ఓరియంటల్ కళాశాల ప్రధానాచార్యులైన  కీ|| శే || శ్రీ లంక విశ్వేశ్వర సుబ్రహ్మణ్యం (L.V.S) గార్కి ప్రియమిత్రులు, సహచరులు కావడం వల్ల వారు చేసిన కొన్ని  అవధానాలలో పాల్గొనే అవకాశం నాకు లబించింది. సాధారణంగా అవధానకవిత్వం గణబద్ధంగా ఉండవచ్చునేమో గాని  కవితాగుణబద్ధంగా ఉండడం చాల అరుదు. కాని వీరి అవధానకవిత మాత్రం అందుకు భిన్నంగా  గణబద్ధత  గుణనిబద్ధంత కూడ కలిగి ఉండేది. ప్రతి మాటలోను చమత్కారం తొంగి చూసేది. ఒకసారి పాలకొల్లులో అవధానం చేశారు. అవధానం పూర్తయ్యాక మా మిత్రుడు శ్రీ సీతాపతి పారితోషికం అందజేస్తూ “శాస్త్రిగారూ! ఇప్పుడు మిమల్ని శ్రీదేవి వరిస్తోంది కదూ! అన్నాడు. దానికి సమాధానంగా ఆయన వాణిశ్రీ ఇంతకు ముందే వరించింది అన్నారు.  అవధానాలు చేయడమే కాక  వీరు సంస్కృతాంధ్రభాషల్లో ఆశువుగా ఎన్నో పద్యాలు రచించారు.  ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే వారు పెదవి కదిపితే పద్యం. వారు కదిల్తే పద్యం. వారిని కదిపితే పద్యం. పానీయంబులుత్రాగుచున్ , కుడుచుచున్ , భాషించుచున్ అన్నట్లుగా వీరు సర్వకాలసర్వావస్థలలోను హృద్యమైన పద్యరచన చేసిన సాటిలేని మేటికవి. బహుశ వీరు శ్రీ తాడేపల్లి రాఘవనారాయణ శాస్త్రి గారి దౌహిత్రులు కావడంవల్ల తమ మాతామహుల ను౦డి కవితాశక్తిని, దైవీసంపత్తిని  సొంతం చేసుకున్నారు. వీరు రచించిన లేదా ఆశువుగా వచించిన  చల్లా వెంకట సుబ్బలక్ష్మి బ్రతుకేలా నివులేకుందినన్  అనే మకుటం గల శతకం నుండి కొన్ని పద్యాలు పరిశీలిద్దాం. వారు అవధానాలు చేసేటప్పుడు శ్రోతలకు వినిపించిన పద్యాల్లో  నాకు గుర్తున్న కొన్ని పద్యాలు మీకు తెలియజేస్తాను. ప్రతిభావంతుడు ఏ భావాన్నైనా సునాయాసంగా ప్రకటించగలడని, ఛందస్సు  ఏమాత్రం ప్రతిబంధకం కాదని వీరి పద్యాలు చదివి తెలుసు కోవచ్చు. ఇది చెవులూరించే మృదుమధురమైన తెలుగు మాండలికభాషలో రచించిన శతకం. నాయుడు బావకు ఎంకి ఊహాసు౦దరి, ప్రణయాధిదేవత అయినట్లుగా వీరికి చల్లావెంకటసుబ్బలక్ష్మి  అనే యువతి ఊహాసుందరి, ప్రణయాధిదేవత. ఆమె ఆయన్ని కవ్విస్తూ ఉంటుంది. అన్నీ చేజిక్కి౦చుకుంటుంది గాని ఆయన చేతికి చిక్కదు. అందీ అoదనట్లే ఉంటుంది. ఆయనకు ఆమె పట్ల గల ప్రేమ, అనుబంధం, విరహం, అంగీకార తిరస్కారాలతో పద్యాలు సాగిపోతాయి. స్థాలీ పులాకన్యాయంగా కొన్ని పద్యాలు పరిశీలిద్దాం.   

ఆమె విరహం భరించలేని  ఆయనేమంటున్నాడో చూడండి .               

  1. కల్లోకొస్తవు కౌగిలివ్వవు ననుoగవ్విస్తవేగాని  ము

     న్పల్లే దగ్గిరకావు  సొమ్మసిలియే వేలప్పుడో కాస్త మ

      గ్తల్లేనిద్దుర పడ్తె సాలు నువు వస్తావేడిపిస్తానికే

     చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

     ఆమె విరహం తట్టుకోలేక ఎలా తల్లడిల్లి పోతున్నాడో చూడండి

2. కల్లోకొస్తవు కౌగిలివ్వవు ననుoగవ్విస్తవే రేత్రిరే     

    త్రల్లాకన్నులముందరిట్టులటుతారట్లాడినట్లుంట వీ

    కల్లోలంబు భరిoపలేను గదవే కారుణ్యముంజూపవే

    చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

ఆమె ప్రసన్నత కోసం ఎన్ని విధాలుగా ప్రాధేయపడుతున్నాడో చూడండి.

3. తల్లో పూలుకొనిస్త, సేతులకు బందర్గాజులేయిస్త ,యీ

   ఊల్లో ఎవ్వుతి గాని కట్టననటువంటుప్పాడ చమ్కీ బుటా

   మల్లీమొగ్గల తెల్లకోకిదుగొ  యీ మారెల్లి పట్కొస్తనే,

   చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

   ఆమెతో తనకు గల అనుబంధం , అనుభవాల్ని ఎలా నెమరు వేసు కుంటున్నాడో చూడండి.

4. ఊల్లో జాతర కెల్లినాము ఉడిపీ ఓటల్లొ పుల్బొoగరా

   లుల్లీకారము తిoటిమంట అపుడేదో కొత్త బొమ్మోస్తలా   

    ఆల్లోకెల్తిమి బెoచి టిక్కెటికి ఊసాడ్తoటె గేట్మూసిరే

    చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్.

  ఆమె లేని జీవితం జీవితమే కాదని వాపోతున్నాడు .

5. పల్లేరైనది జీవితం పెకుతి నాపై కచ్చ గట్టింది యి

   న్నాళ్లూ హాయిగ తోచినట్టి పెకుతంతా నువ్వులేకుoటె మూ

   గల్లే సచ్చినదానిలా అడవిలాగా సూన్నెమైనట్లుగా

   చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

   వారిద్దరి మధ్య గల అనుబంధాన్ని ఆమెకు గుర్తుచేస్తూ ఇలా వాపోతున్నాడు కవి. 

6. గుల్లోకెల్తిమి దండమెట్టుకొనగా గుగ్గిళ్ళు పెట్టిండ్రు నే

   నల్లా కోవెలసుట్టుతా తిరిగి లేటైపోతె పూజారి ఆ

   పల్లెం తీస్కొని పాయె నన్బిలిచి నీ పాల్లో సగంబెడ్తివే

   చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

       ప్రతిభా, చమత్కారలతో కూడిన మరో పద్యాన్ని  చూడండి .

7.           సల్లంగుoటది యెన్నెలంటరు సెగేస్తా వుంటె, తాపంగ రే

           త్రిల్లూ పొద్దులు కూడ యెల్గినడు సూరీడొక్కడే వచ్చి,      జా

          బిల్లేమైనడు, నీముకం యెనక సేవి త్తానికోచ్చుoటడే,

           చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

           తెలుగు సామెత, పలుకుబడులతో నిండిన మరో పద్యం పరికిద్దాం. 

8.           ఇల్లూవాకిలి లేని  నాకు ఒక దిల్లిచ్చాడు ఆ దిల్లు నా      

      ఇల్లన్నావొకనాడు  నామటుకు ఏదీ లేని నాలోని పే

           నాల్లో పేనము గాక నిoదలచి పేనం తీస్కొ లేకుంటినే

           చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

ఎక్కడైనా బావగాని వంగతోటలో బావకాడనే సామెత నిజమని నిరూపించిన ఈ పద్యం ఎంత మధురంగా ఉందో గమనించండి. 

9.  పల్లీల్దింటవు జంతికిల్ నములుతవ్ పప్పుo డ లే మిoగుతవ్

     ఉల్లీ పున్కులు మెక్కుతావయసుఫ్రూ టుo దంటె సీకెస్తవే

    ఇల్లా నేయెదురుంగ కన్బడితె యేమీ నీకు అన్పిo చదా

    చల్లా యెoకట సుబ్బలచ్చి  బతుకేలా నీవు లేకుoడినన్

ఇవి వారి పద్యాలలో కొన్ని మాత్రమే. నేటి పద్యరచనా ప్రియులు వీరు ఏర్పరచిన ఒరవడిని అనుసరించి పద్యరచన చేస్తే తెనుగుపద్యం  అందరి హృదయాలలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతు౦దనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. నిస్సందేహంగా వారి  రచనలు ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రలో ప్రముఖమైన స్థానాన్ని సంపాదిస్తాయి.  

SPOKEN SANSKRIT-13

SPOKEN SANSKRIT-13

Dr. Durga Prasada Rao Chilakamarthi

dr.cdprao@gmail.com

Lesson-9

n      Unit-1

किमर्थम् ?( kimartham?) =  Why ?/ What for

n      Question: भवान् किमर्थं पठति? = Why do you study?

n      Answer:   अहं ज्ञानार्थं पठामि = I study for knowledge

n      Question: भवती कमर्थं स्नानं करोति? =  why do you take bath?

n      Answer: अहं आरोग्यार्थं स्नानं करोमि= I take bath for health

n      Question: ते किमर्थम् उद्योगं कुर्वन्ति? Why do they do job?

n      Answer: ते कुटुम्बपोषणार्थम् उद्योगं कुर्वन्ति=  They do job to feed the family.

n      Question: स: / सा किमर्थं क्रीडति? = Why does he/she play?

n      Answer: स:/सा विनोदार्थं क्रीडति = He/she plays for pleasure.

   

Unit-2               अपि=also

n      The word अपि has many meanings. The following are very important.

1. It is used as an interrogative participle. अपि क्रियार्थं सुलभं समित्कुशम् ? (Kalidasa)

n      अपि भवान् संस्कृते वक्तुं शक्नोति? = can you speak in Sanskrit?                2. अपि= Despite. अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते |

                  जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी || (Valmiki)

n       3. अपि = also / too.

n      स: संस्कृतं जानाति प्राकृतम्  अपि जानाति= He knows Sanskrit. He knows Prakrit too / also.

n      मोहन: न केवलं गृहकार्यं करोति स: उद्योगम् अपि करोति|= Mohan not only does the house hold duty , but also works in the office .

n      राम: वनं गतवान् सीता अपि गतवती |= Rama went to forest. Sita also went.

n      स: न केवलं पठति लिखत्यपि | = He not only writes but also speaks.

Unit-3

अस्तु = Yes / So be it /let it be so

n      भवान्  कृपया मम गृहम् आगच्छतु=  You please come to my house.

n      अस्तु , आगच्छामि= Yes, I do

n      भवती कृपया संस्कृते वदतु = you please speak in Sanskrit

n      अस्तु वदामि = Yes, I do

n      भवान् कृपया असत्यं मा वदतु= Kindly do not speak lie.

n      अस्तु  न वदामि = Yes, I do not speak.

 Unit-4

Past Tense

                (स:/सा )             ( तौ)                  (ते)                         

अपठत्                       अपठताम्                              अपठन्

(त्वम् )             (युवाम्)                 (यूयम्)

अपठ:              अपठतम्                अपठत

   (अहम् )             (आवाम् )                (वयम् )

अपठम्               अपठाव               अपठाम

 (स:/सा )  अपठत्     (He/She read)    

 (तौ) अपठताम्  (They two read)   

 (ते)   अपठन् ( They all read)

   (त्वम् ) अपठ: (you read)                                    

(युवाम्) अपठतम् (You two read)                          

(यूयम्) अपठत (you all read)                                                                                      

(अहम् ) अपठम्  ( I read)

(आवाम् ) अपठाव ( We two read)                                     

(वयम् ) अपठाम (We all read)

                                       Past Tense made easy

Masculine-Singular (पुंलिङ्गे)             Masculine Plural

    पठितवान्                                पठितवन्त:

Feminine Singular (स्त्रीलिङ्गे)            Feminine Plural

पठितवती                                   पठितवत्य:

This pattern is applicable for all persons i.e. III, II and I . See the table.

              

Singular number                             plural number

(स:) (बालक:) पठितवान् (M)                    ( ते) ( बलाका: ) पठितवन्त:

(सा) (बालिका) पठितवती (F)                    ( ता: ) (बालिका: )पठितवत्य:

(भवान्) पठितवान् (M)                        (भवन्त:) पठितवन्त:

(भवती) पठितवती (F)                        ( भवत्य:) पठितवत्य:

(अहम् ) पठितवान् (male)                 (वयम् )  पठितवन्त: (male)

 (अहम्)पठितवती(Female)               ( वयम् ) पठितवत्य: (Female)

2. लिखति <  लिखितवान् -- लिखितवन्त:--लिखितवती –लिखितवत्य:

3. क्रीडति < क्रीडितवान् – क्रीडितवन्त:-- क्रीडितवती  क्रीडितवत्य:                                                                                              

   4. पश्यति  <  दृष्टवान् –दृष्टवन्त: --. दृष्टवती  -- दृष्टवत्य:

5. दर्शयति<   दर्शितवान् – दर्शितवन्त:-- दर्शितवती --दर्शितवत्य:                                                                                        

6. वदति< उक्तवान् – उक्तवन्त: -  उक्तवती-उक्तवत्य:                                                                                              

7. गच्छति< गतवान्-गतवन्त: -  गतवती- गतवत्य:                                                                                          

8. पिबति< पीतवान्- पीतवन्त:--  पीतवती- पीतवत्य:   

9. खादति< खादितवान्-खादितवन्त:-- खादितवती– खादितवत्य: 

10. पृच्छति < पृष्टवान् -पृष्टवन्त: - पृष्टवती- पृष्टवत्य:

11. नयति < नीतवान् – नीतवन्त: -- नीतवती -- नीतवत्य:

12 . आनयति < आनीतवान्- आनीतवन्त:-- आनीतवती –आनीतवत्य: 

13. पोषयति < पोषितवान् -- पोषितवन्त:  -- पोषितवती –पोषितवत्य:

14. करोति < कृतवान् – कृतवन्त:-- कृतवती कृतवत्य:

15. ददाति< दत्तवान् – दत्तवन्त: -- दत्तवती -- दत्तवत्य: 

16. पूजयति< पूजितवान् –पूजितवन्त: -पूजितवती –पूजितवत्य:                                                                              

n      Translate the following sentences in Sanskrit.

1. He read a letter.

2. I wrote an examination.

3.      Girls went to school.

4.      Boys played foot ball.

5.      Teacher asked a question.

6.      You came to my house yesterday.

7.      Mother gave money.

8.      You all did your job well.

9.      Father worshipped God.

10.      The girls brought a book

11.      I drank milk.

12.  Boys ate food. They went to school.

13.  Girls took their books and went home.

n      Note: one can compose many sentences/ express many ideas by using the verb karoti.

n      nidraaM karoti  निद्रां करोति (sleeping)

n      pujaaM karoti पूजां करोति( worshipping)

n      bhaaShaNaM karoti भाषणं करोति (speaking)

n      paThanaM karoti (पठनं  करोति)= reading

n      daanaM karoti ( दानं करोति) = giving/offering

n      paakaM karoti (पाकं करोति)=cooking

n      prashnaM karoti (प्रश्नं करोति) = asking

n      darshnaM karoto (दर्शनं करोति) =seeing /visiting

n      paanaM karoti (पानं  करोति)= drinking

n      Instead of saying पुस्तकं पठति we can say पुस्तकस्य पठनं करोति. Similarly , instead of  क्षीरं पिबति we can say क्षीरंस्य पानं करोति

n      Adopt this method and construct many sentences.

Sanskrit Sloka-8

दृष्ट्वा बर्हिणनृत्तं

कुक्कुटपाशोsपि बर्हिणम्मन्य: |

नृत्यत्यचारु पुच्छं वितत्य

मूर्खस्य रीतिरप्येवम्  ||

dRuShTvaa barhiNa nRittaM

kukkuTapaashopi barhiNammanyah

nRityatyachaaru pucchhaM vitatya

Murkhasya ritirapyevam

On seeing the beautiful dance performed by peacock, a poor and dirty cock, thinking himself to be a peacock dances in a very ugly manner by moving its small tail hither and thither. This is the way of a stupid person.